हातवारे आणि मंदीचा तडका

नमस्कार, मी हातवारे, मंदीचा तडका या कार्यक्रमात आपल्या सर्वांचे स्वागत आहे. आपल्याला माहितच आहे. आज आपला देश मंदी नावाच्या रोगाने ग्रस्त आहे. मोठे-मोठे कारखाने बंद पडत आहे. हजारो कामगार बेरोजगार झाले आहे.  डॉक्टर अर्थशास्त्री बाई त्यावर उपाय शोधत आहे. पण म्हणतात ना "मर्ज बढता गया जूं जूं दवा की". आता तर छोटे-छोटे धन्धे ही बंद पडू लागले आहे. उदाहरण ब्युटी पार्लरचा धंधा. आपल्याला वाटत असेल मंदीचा ब्युटी पार्लरशी काय संबंध. याच विषयावर चर्चा करण्यासाठी आज आपल्या सोबत आहे "शूर्पनखा  ब्युटी पार्लरची” मालकीण मंदी ताई. 

हातवारे: ताई एक प्रश्न विचारावासा वाटतो. तुझ्या  पार्लरचे नाव 'शूर्पणखा ब्युटी पार्लर" का ठेवले?

मंदी ताई: सुंदर मुलींचे तोंड रंगवून त्याना अप्सरे समान सुंदर कुणीही बनवू शकतो. शूर्पनखेसारख्या मुलींना अप्सरा बनविण्याची कला फक्त या मंदी ताईच्या हातात आहे. 

हातवारे: वा! वा! शूर्पनखेलाहि अप्सरा बनविण्याची कला तुझ्या हातात आहे. तरीहि तुझा ब्युटी पार्लरचा धंधा मंद झाला? सरकारच्या कुठल्या जनविरोधी धोरणामुळे तुझ्यावर हि वेळ आली?

मंदी ताई: मल्या पळून गेला. 

हातवारे: यात मल्याचा काय संबंध?

मंदी ताई: मल्या जिथे जातो, तिथे त्याच्या सोबत अप्सरे सारख्या सुंदर कोवळ्या नाजूक पोरींचा घोळका असतो.  त्या पोरींना ब्युटी ट्रिटमेंट देऊन अप्सरा बनविण्याचे काम मीच करीत होते. एका सिटींगचे तब्बल दहा-दहा हजार मिळायचे. मल्या पळून गेला आणि पैशे हि उडून गेले...

हातवारे: (जोरात हात हलवत व ओरडत) प्रेक्षकानों, सरकारच्या जनविरोधी नीतीमुळे मल्या सारख्या उद्यमीनां देश सोडून पळून जावे लागले. मल्या सोबत फिरणार्या त्या कोवळ्या नाजूक पोरींचा कुणी विचार केला का? आभाळ कोसळले असेल त्यांच्यावर. पोरक्या झाल्या त्या. मल्या नाही तर मायाहि नाही. कसा गुजराण होत असेल त्यांचा. दोन वेळच्या जेवणाचे वांधे झाले असतील. पोट भरण्यासाठी काय-काय करावे लागत असेल त्या नाजूक पोरींना.  छे! छे!, त्या पोरींना भेटून  सत्य परिस्थिती जाणून घेण्याची गरज आहे. कदाचित बार बाला प्रमाणे त्यांच्यावर हि .....

मंदी ताई: मेल्या, हातवाऱ्या, तुझ्या जिभेला हाड आहे कि नाही. वाट्टेल ते बरळतो आहे. काहीही झाले नाही त्या पोरींना. पुढच्या फ्लाईटने त्याही लंडनला पोहचल्या. चैनीत आहेत त्या. पण धंधा माझा मंद झाला आहे. माझा विचार कर.

हातवारे: मंदच झाला आहे ना!, तुझा धंधा. तू काही उपाशी मरत नाही. विचार कर जर त्या पोरींना मल्या  इथेच सोडून गेला असता तर. त्यांची मुलाकात घेतली असती. त्यांची व्यथा जगासमोर मांडली असती. चांगला मौका मिळाला असता कार्यक्रमाची टीआरपी वाढविण्याचा, तो हि हातून गेला. चॅनलच्या टीआरपी सोबत वाढला असता माझा पगारहि..... हे! हे! ठीक नाही केले मल्या तू.  .....आता माझे काय होणार, बहुतेक मंदीचा पुढचा बळी मीच......

कृष्णाची बायको: राधा नव्हे रुक्मणीच

घनश्याम काही वर्ष विदर्भात राहिलेला वृंदावनवासी. तो  राधारानीचा भक्त होता. राधे-राधे म्हणून सर्वांना अभिवादन करायचा. 

एक दिवस तो म्हणाला साहेब, तुमच्या विदर्भात सर्वच काळे-सावळे असतात. रुक्मणीहि सावळीच. मी उतरलो, अरे स्पष्ट काळी म्हण न. विदर्भात सूर्य हा नेहमीच आग ओकतो, सर्व काळे- सावळेच राहणार. पण रुक्मिणी काळी असो वा सावळी त्याचे तुला काय करायचे आहे. तो म्हणाला साहेब "एक प्रश्न मला नेहमी सतावतो. आमची राधा एवढी सुंदर गोरीपान होती तरीहि कृष्णाने रुक्मणीत असे काय पहिले कि तो तिच्या जाळ्यात अटकला. तिला बायकू केली " 

 

मी म्हणालो घनश्याम त्याचे असे आहे, लग्न म्हणजे दोन जिवांचे एकरूप होणे. कृष्ण हा घननील म्हणजे अमावास्येच्या रात्री सारखा काळाकुट्ट. राधेसोबत लग्न केले असते तर त्याचाही शिवाप्रमाणे अर्धनारीश्वर झाला असता. राधेचा गोरा रंग कृष्णाच्या काळ्या रंगात मिसळणे शक्यच नव्हते. आजहि कृष्ण रास खेळायला रात्री वृन्दावनात जातो. आता तूच विचार कर पुनवेच्या रात्री  वृन्दावनातल्या सुंदर गोर्यापान गोपी अर्धनारीश्वर सोबत रास खेळायला कुंजवनात येतील का? त्याच्या अर्धनारीश्वर स्वरूपाला पाहून सर्व गोपी घाबरून पळून जातील. कृष्ण समझदार होता. रसियाहि होता. त्याने आमच्या विदर्भातल्या काळ्या रुक्मणीसोबत लग्न केले. रुक्मणीचा काळा रंग कृष्णाचा काळ्या रंगात सामावला अर्थात दोघेही एकाकार झाले. चतुर कृष्णहि गोपींसोबत रोज रात्री रास खेळायला मोकळा झाला. 

यावर घनश्याम काही वेळ काहीच बोलला नाही, मग म्हणाला साहेब, निवृत्त झाल्यावर तुम्ही वृंदावनात आश्रम उघडाच. तुमच्या दिव्य अध्यात्मिक ज्ञानाची जगाला आवश्यकता आहे. 

आजची क्षणिका ६.११.2019: सरडा

सरडा 

(१)

पक्ष बदलला तरी 

साथी तेच होते.

आंब्याच्या झाडावर 

सारेच सरडे होते. 

(२) 

शिकार पाहून 

रंग बदलतो 

खुर्ची पाहून 

पक्ष बदलतो. 

क्षणिका : नेता आणि सरडा

आजची ताजी चारोळी 

नेत्याला पाहून सरडा
काळा ठिक्कर झाला
रंग बदलण्याची कला
विसरून तो गेला.

आठवणीतून: ए नौकर अनार उडाव

रस्त्याच्या एका बाजूला मोठे-मोठे  बंगले आणि दुसर्या बाजूला झोपडपट्टी. महानगरातले सामान्य दृश्य. दहा वर्षाचा चिन्या अशाच एका झोपडट्टीत रहात होता. इतर लहान मुलांसारखे  त्यालाही दिवाळीत अनार, चरखी इत्यादी उडविण्याची इच्छा होती. त्याच्या बाबानी एक छोटे से पिस्तुल त्याला दिवाळीसाठी घेऊन दिले होते. दिवस भर टिकल्या उडवून  तो बोर झाला. संध्याकाळी आकाशात उडणारे राकेट इत्यादी पाहून आपले बाबा आपल्यासाठी अनार इत्यादी फटाके आणू शकत नाही. आपण गरीब आहोत. ही जाणीव त्याला बोचू लागली. तो उदास झाला. 

चिन्या आत कशाला बसला आहे, बाहेर ये, समोरचा कोठीवाला मोठा अनार उडविणार आहे. बाबांचा आवाज ऐकून चिन्या बाहेर आला.  कोठी समोरच्या रस्त्यावर एका माणसाने अनार उडविला. एक उंच मोठा  रंग-बिरंगी कारंजा आकाशात चमकला. काय मजा आली ना! बाबांनी विचारले. चिन्या म्हणाला, कसली मजा, मी थोडी ना अनार उडविला आहे. चिन्या, बघ समोरच्या पोरांनी कश्या टाळ्या पिटल्या आणि उड्या मारल्या. त्यांनीही अनार उडविला नाही. बाबा समजावणीच्या सुरात म्हणाले. त्यांनी नाही पण त्यांच्या नौकराने उडविला नं,  चिन्या उतरला.  "तसे असते तर फक्त नौकराला आनंद मिळाला असता, त्या मुलांना नाही."  चिन्या काहीच बोलला नाही. बाबा पुढे म्हणाले, हे बघ चिन्या, मोठे लोक, राजा-महाराजे, शेट स्वत: काहीच करत नाही. त्यांचे नौकर त्यांच्यासाठी काम करतात. समज हा नौकर आपल्यासाठी अनार उडवितो आहे, बघ काय मजा येईल. चिन्याला म्हणाला बाबा म्हणजे तो आपला नौकर आहे, असं समजायचे. तेव्हड्यात चिन्याचे लक्ष समोर गेले. बाबा, तो नौकर पुन्हा अनार उडविणार आहे. त्या नौकर कडे पाहत, चिन्या ओरडला "ए नौकर हमारे लिये अनार उडाव". लाल, निळ्या, पांढऱ्या रंगांच्या छटा आकाशात पसरल्या. चिन्याने आनंदाने टाळ्या पिटत उड्या मारल्या.  चिन्याच्या चेहऱ्यावर हास्य पाहून, त्याच्या बाबांच्या डोळ्यांत पाणी तरळले.

नोटा जिंदाबाद

काय बाळ्या, तुझ्या जातीचे लोक आपल्या पक्षाला मत देत नाही त्यामुळे गेल्या निवडणुकीत मी चार हजार मतांनी पडलो. गेल्यावेळी बहिष्कार नावाच्या शस्त्राचा काहीच उपयोग झाला नाही. कुणीच बहिष्कार केला नाही. आता नोटा नावाचे ब्रह्मास्त्र बाहेर काढावे  लागेल. तुझ्या जातीच्या काही हजार लोकांनी नोटा दाबला तर मी निश्चित निवडून येईल. आता तू सोशल मीडियावर तुझ्या जातीच्या सर्व ग्रुपांवर प्रचार कर.   "आपल्या जातीच्या लोकांची  कुठल्याही पक्षाला  काळजी नाही. सर्वांनी आपला उपयोग केला व जिंकल्यावर ठेंगा दाखविला. आता वेळ आली आहे आपण आपली एकजुटता दाखविली पाहिजे. आपण मतदानावर नोटाचे  बटण दाबून सर्वांना अद्दल घडवू. आपली शक्ती सर्व राजनेत्यांना कळलीच पाहिजे." 

साहेब, लागतोच कामाला पण बदल्यात मला काय मिळेल.

"जिंकल्यावर तुला "पाण्याचा" मिळवून देतो. 

बाळ्या बेंबीच्या देठापासून घोषणा देतो "साहेबांचा विजय असो. नोटा महाराज जिंदाबाद."

रामसेतु आणि अज्ञानी आयआयटीयन

भारतीय प्राद्योगिकी संस्थान (आईआईटी) खडगपूरच्या दीक्षांत समारोहात केंद्रीय मानव संसाधन विकास मंत्री रमेश पोखरियाल "निशंक" यांनी म्हंटले रामसेतुचा निर्माण भारतीय अभियंतांनी  केला होता. मंत्र्याचे हे विधान अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थांच्या बहुतेक पचनी पडले नाही. कारण स्पष्ट आहे,  आपल्या प्राचीन इतिहास आणि ज्ञाना बाबतीतील त्यांची अज्ञानता.

ब्रिटिशांनी शिक्षा नीति तैयार करताना, आपल्या पूर्वजांचा इतिहास व ज्ञानाचा पाठ्यक्रमात समावेशच केला नाही. भारतीय लोकांच्या मनात हीन भावना निर्मित करून त्यांना राज्य करायचे होते. स्वतंत्रता प्राप्तीनतर  आपल्या इतिहासाला व ज्ञानाला पाठ्यक्रमात स्थान मिळाले पाहिजे होते. पण आंग्ल शिक्षित व हीन भावनेने ग्रस्त भारतीय विद्वानांनी आपल्याच पूर्वजांच्या इतिहास व ज्ञानाकडे दुर्लक्ष केले. परिणाम शिक्षण घेणारे विद्यार्थी मग ते आईआईटीयन का असेना,  त्यांना भारतीय इतिहासाची व ज्ञानाची माहिती कुठून मिळणार. 

धनुषकोडीपासून ते तलाईमन्नार (श्रीलंका)- अंदाजे २६-२७ किमीचे अंतर आहे. समुद्रात पाण्याची पातळी अत्यंत कमी आहे. या उथळ समुद्री मार्गात अनेक छोटे-छोटे बेट आज हि विद्यमान आहेत. हा भूभाग म्हणजे प्राकृतिक निर्मित एक पुलच. अधिकांश पुरातत्ववेत्ता याच भागाला रामसेतु किंवा आदम ब्रिज म्हणतात. आज हि इथे नौकायन संभव नाही. रामायण काळात अर्थात ७५०० वर्षांपूर्वी तर समुद्र आजच्या तुलनेत जास्त उथळ होता. साहजिकच होते, समुद्रात नौकायन संभव नसल्याने श्रीरामाने या स्थानावर पूल बांधण्याचा निर्णय घेतला. श्रीरामाच्या सैन्यातील भारतीय अभियन्तानी समुद्रावर पूल बांधला. या पुलावरून श्रीरामाचे सैन्य श्रीलंकेत पोहचले. म्हणून या पुलाला रामसेतु हे नाव पडले. 

वाल्मिकी रामायणात युद्धकांडातील २२व्या सर्गात समुद्रावर सेतु बांधण्याचे वर्णन आहे. वृक्ष, लता आणि दगडांचा उपयोग करून काही हजारच्या सैन्येला उथळ समुद्रावर रामसेतुचा निर्माण करणे सहज शक्य होते. दगड व लाकडांचा उपयोग करून समुद्रावर बांधलेल्या पुलाचे अवशेष  आजच्या घटकेला अर्थात ७५०० वर्षानंतरसापडणे अशक्यच. पण हे मात्र निश्चित श्रीरामांनी समुद्रावर सेतु बांधला होता.   

वाल्मिकी रामायणातील सेतु बांधण्याचे कार्य कसे संपन्न  झाले याचे वर्णन करणारे, युद्ध कांडातील, २२व्या सर्गातील काही श्लोक:

ते नगान् नागसंकाशाः शाखामृगगणर्षभाः ।

बभञ्जुः पादपांस्तत्र प्रचकर्षुश्च सागरम् ॥ ५५ ॥

ते सालैश्चाश्वकर्णैश्च धवैर्वंशैश्च वानराः ।

कुटजैरर्जुनैस्तालैः तिलकैस्तिमिशैरपि ॥ ५६ ॥

बिल्वैश्च सप्तपर्णैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः ।

चूतैश्चाशोकवृक्षैश्च सागरं समपूरयन् ॥ ५७ ॥

हस्तिमात्रान् महाकायाः पाषाणांश्च महाबलाः ।

पर्वतांश्च समुत्पाट्य यंत्रैः परिवहन्ति च ॥ ६० ॥

संक्षिप्त अर्थ: विशाल वानर जंगलात केले. तेथे जाऊन त्यांनी साल, अर्जुन, अशोक, बांबू, नारळ इत्यादी अनेक मोठ्या-मोठ्या वृक्षाना मुळासकट किंवा तोडून समुद्र किनार्यावर आणले.  हत्ती समान विशाल वानरांनी मोठे मोठे पाषाण तोडून यंत्राद्वारे समुद्र किनार्यावर आणले.

समुद्रं श्रोक्षोयामासुः निपतंतः समंततः ।

सूत्राण्यन्ये प्रगृह्णन्ति व्यायतं शतयोजनम् ॥ ६२ ॥

दण्डानन्ये प्रगृह्णन्ति विचिन्वन्ति तथा परे ।

वानरैः शतशस्तत्र रामस्याज्ञापुरःसरैः ॥ ६४ ॥

मेघाभैः पर्वताभैश्च तृणैः काष्ठैर्बबंधिरे ।

पुष्पिताग्रैश्च तरुभिः सेतुं बध्नन्ति वानराः ॥ ६५ ॥

संक्षिप्त अर्थ: कोणी वानर माप घेण्यासाठी दंड पकडत होते, तर कोणी निर्माण सामग्रीची जुळवाजुळव करत होते. मोठ्या शिळ्या समुद्रात टाकताना भीषण आवाज होत होता. सर्वत्र कोलाहल होता. गवत, वेली आणि लाकडांच्या द्वारा भिन्न-भिन्न स्थानावर वानर पूल बांधत होते.

वाल्मिकी रामायणात एवढे स्पष्ट वर्णन आहे, तरी हि तथाकथित विद्वान शंका घेतात यावरच मला नेहमी आश्चर्य वाटते.  याचे एकच कारण आपल्याच ज्ञानावर व इतिहासावर विश्वास नसणे हे असावे.

पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांची कार्यशैली - रिकाम्या जागेचे (स्पेस) महत्व

(मी सन १९९७ ते मार्च २०१५ पर्यंत पंतप्रधान कार्यालयात कार्य केले आहे. त्या अनुभावावावर आधारित)

समजा तुम्ही एका कागदावर १० ओळी टंकल्या. सर्व वाक्य व्याकरणाच्या दृष्टीने ठीक आहेत. पूर्ण विराम स्वल्प विराम ही योग्य जागी आहे. अर्थात १०० टक्के बरोबर.  तरीही  किमान ३-४ ठिकाणी शब्दांच्या मध्ये  रिकामी जागा जास्त (एकाच्या जागी दोन स्पेस) असण्याची शक्यता असतेच. ह्या सुद्धा चुकाच, ज्या सामान्य वाचकांना दिसणार नाही. प्रधानमंत्री मोदीजींच्या नजरेतून हि रिकामी जागा (स्पेस) ही सुटत नाही.   

साउथ ब्लॉक मध्ये एक मोठा हाॅॅल जिथे ६ अधिकाऱ्यांच्या व्यक्तिगत स्टाफ बसायचा. माझा केबिन हि तिथेच होता. २०१४ची निवडणूक संपन्न झाली मोदीजी प्रथमच प्रधानमंत्री झाले. पहिल्याच आठवड्यात सकाळी अनेपक्षितपणे कुठल्याही पूर्वसूचना न देता प्रधानमंत्री दरवाजा उघडून हाल मध्ये आले. माझा केबिन सर्वात आधी होता. उभे राहून मोदीजींना अभिवादन केले. प्रथम त्यांनी  माझे नाव विचारले. नंतर प्रश्नांचा भडीमार सुरु केला. कुठल्या अधिकारी सोबत, कामाची प्रकृती काय, त्यात येणाऱ्या समस्या, कोणकोणत्या अधिकार्यांचा व्यक्तिगत स्टाफ इथे बसतो, त्यांचे कार्य काय, इत्यादी. आपल्या परीने सर्व प्रश्नांचे उत्तर दिले. त्यानंतर मोदीजींनी एक-एक करून सर्वांना भेटले व त्यांच्या कार्यांंची माहिती घेतली. नंतर सर्वांना "अकबर बिरबलची" गोष्ट हि सांगितली. त्या गोष्टीचा सारांश  "मी अकबर बादशाह नाही. तुम्ही काम करा पण बीरबल बनण्याचा प्रयत्न करू नका".  पुढील एका आठवड्यात पंतप्रधान, प्रधानमंत्री कार्यालयातल्या सर्वच विभागात गेले व तेथील चतुर्थश्रेणी कर्मचारी, लिपिक पासून ते अनुभाग अधिकारी सर्वांशी त्यांच्या कार्यासबंधी चर्चा केल्या. यापूर्वी असे कधीच घडले नव्हते. 

तसे पाहता मोदीजी १२ वर्ष गुजरात राज्याचे मुख्यमंत्री होते. त्यांना सचीवालयीन कामाची इत्यंभूत माहित होतीच. प्रधानमंत्री कार्यालयाच्या वरिष्ठ अधिकार्यांनी त्यांना कामाबाबतीत ब्रीफहि केले असेल. तरीही त्यांनी  प्रत्यक्ष कार्य करणार्या निम्नश्रेणीच्या कर्मचार्यांकडून हि कामाची माहिती घेतली.  

पंतप्रधान कुठली हि जनकल्याणाची योजना साकारताना पहिले त्या योजनेची सर्वस्तरांहून इत्यंभूत माहिती घेतात. योजनेच्या कार्यान्वयन करताना येणाऱ्या सर्व समस्यांची शेवटच्या स्तरावर चर्चा करून, सर्व शंकांचे समाधान झाल्यावरच, एका निश्चित अवधीत योजना पूर्ण करण्याचे लक्ष्य ठरवितात. याचेच उदाहरण. असंभव वाटणारी गोष्ट, ३० कोटी जनधन खाते बँकांनी एका वर्षांत उघडले. गेल्या पाच वर्षांत उज्ज्वला योजना असो कि सुरक्षा बीमा योजना, रस्त्यांचे कार्य असो कि रेल्वेचे, सर्वच लक्ष्य निश्चित अवधीत पूर्ण झाले. याचे कारण पंतप्रधानांची कार्य शैली  "कुठलीही जागा रिकामी राहता कामा नये" प्रथम दृष्ट्या ती कितीही महत्वहीन वाटत असली तरीहि .  

अतिवृष्टीचे खरे कारण

(इंद्राचा दरबार)

इंद्रदेव(दाढी वाढलेल्या नारदा कडे बघत):  काय समाचार आहे जम्बुद्विपाचा आणि हि दाढी काहून वाढवली नारदा! त्या दाढीवाल्या सारखी दाढी वाढवून तुला काही  जम्बूद्विपाचे राज्य मिळणार नाही. 

नारद: देवराज कशाला हो थट्टा करतात. आषाढ गेला, अर्धा श्रावणहि गेला. पावसाचे टिपूसहि पडले नाही, भरतभूमीवर. नद्या कोरड्या पडल्या आहेत. विहिरी आटल्या आहेत. पावसा अभावी पीकहि जाळून खाक झाले आहे. अजून उशीर झाला तर कोट्यावधी पशु पक्षी आणि माणसेहि तहानेने व्याकूळ होऊन मरतील. आता तुम्हीच सांगा, जिथे प्यायला पाणी नाही तिथे दाढी करायला कुठून मिळणार. अनेक दिवस झाले मी आंघोळहि केली नाही आहे. अंगाचा घाण वास येऊ नये म्हणून फॉग शिंपडून थेट दरबारात आलो आहे. वरूण देवाच्या वादळ चालकांनी नेहमीप्रमाणे कामात दिंगराई केली आहे. एकदाचची  कठोर कार्रवाई करा त्यांच्या वर, नरकात धडा त्यांना.

इंद्रदेव: अरे! रे! नारदा, हे काय ऐकतो आहे मी. यावेळी तर तुमच्या सल्ल्यानुसार मी वरूण राजाला आदेश दिला होता. सर्व वादळ चालकांनी उन्हाळ्यातच भारतात जाऊन प्रत्यक्ष ग्राउंड रिअलीटीची तपासणी करावी.  तरीही एवढी कामात दिंगराई. बोलवा रे, वरुण देवाला. 

 

(वरूणदेव दरबारात येतात)

इंद्रदेव: वरुण देवा, पावसाळा अर्धा उलटला तरी तुम्ही भरतभूमीवर वादळांचे टेंकर पाठविले नाही. काय प्रकार आहे हा. 

वरुणदेव: महाराज क्षमा असावी, अजून वादळी टेंकर भारतात मी धाडू  शकलो नाही.  

इंद्रदेव: पण का?

वरूणदेव : याला जवाबदार नारद ऋषीच.  मी नको म्हणत असतानाहि त्यांच्या सल्ल्यानुसार वादळ चालकांना भारतात पाठविले. तिथे ते थेट इंद्रप्रस्थनगरीतील एका भव्य हिरव्यागार रम्य परिसरात वसलेल्या विश्विद्यालयात उतरले. तिथे त्यांची भेट आजादी गैंगशी झाली, त्याचेच परिणाम. "हमको चाहिये काम से आजादी, हमारा शोषण बंद करो, नियमानुसार काम करेंगे. ओवर टाईम नहींं करेंगे, जितना काम उतना दाम" नारे लावत लाल झंडा घेऊन माझ्या महाला बाहेर ठाण मांडून बसले आहेत. मी कितीही समजावले कि स्वर्गात प्रत्येकाने आपले कार्य जगाच्या कल्याणासाठी केले पाहिजे. पण कुणी ऐकायला तैयार नाही. 

इंद्रदेव: मागणी तरी काय आहे त्यांची.

वरूणदेव: महाराज ते म्हणतात, सोमरसाचा कोटा वाढवून द्या. वाढलेला कोटा आधी द्या. या शिवाय....

इंद्रदेव:  थांबलात का वरूणदेव एकदाचे कळू द्या कि आणखीन काय मागणी आहे त्यांची.  

वरूणदेव: त्यांची मागणी आहे, वादळ वाडीत फक्त भारतातून स्वर्गात आलेल्या बी ग्रेड अप्सरांचे नृत्य होतात. त्यांच्या वाडीतहि महिन्यातून किमान एकदा तरी इंद्रदेवाच्या खासमखास रंभा, उर्वशी इत्यादींचे नृत्य झाले पाहिजे.

इंद्रदेव (देव काही क्षण विचार करतात आणि डोक्यावर हात मारत म्हणतात): कोट्यावधी लोकांचे प्राण वाचविण्यासाठी त्यांच्या मागण्या मंजूर करतो. सोमरसाचा वाढलेला कोटा आत्ताच पाठवा आणि म्हणा त्वरित  कामाला लागा. आधी भरतभूमीवर पावसाचा बेकलाग पूर्ण करा. मग रंभेसोबत उर्वशीच्या नृत्याचा कार्यक्रम ठेवतो वादळ वाडीत. 

वादळ चालकांची मागणी पूर्ण होताच. अक्खी सोमरसाची बाटली पोटात रिचवून पावसाळी कोटा पूर्ण करण्यासाठी वादळ चालक भरतभूमी वर पावसाचा मारा करू लागले. झिंगलेल्या अवस्थेत पाण्याचा मारा करताना कुठे किती पाउस टाकतो आहे, याचे भान त्यांना उरलेले नव्हते. त्यांना डोळ्यांसमोर  दिसत होती फक्त नृत्य करणारी रंभा आणि उर्वशी.

सोमरसाच्या नशेत धुंद होऊन पावसाच्या मारा करणार्या वादळ चालकांमुळे महाराष्ट्राच्या भूमीवर एकच हाहाकार माजला. मुंबई, पुणे कोल्हापूर छोटी-मोठी नगरे पाण्यात बुडाली. शेती उध्वस्त झाली, गुर-ढोर पाण्यात वाहून गेली. शेकडो लोकहि थेट स्वर्गात पोहचले. पण वादळ चालकांनी दोन महिन्यांचा बेकलाग एकाच  आठवड्यातच पूर्ण केला आणि गेल्या वर्षांचा बेकलोग हि पूर्ण करण्याच्या मोहिमे वर निघाले आहे.  
 

स्पुट क्षणिका : जीवन

जीवन 

कितीही धरली 

तरी निसटली 

हातातून रेत. 

आकाशी उडाले 

वाळवंटी गिधाडे 

एक श्वास तुटला 

एक श्वास जगला.

 

स्वास्थ्यवर्धक उकडीचे दहीवडे

गेल्या रविवारी पहाटे-पहाटे दहीवड्याचे स्वप्न पडले. पहाटेचे स्वप्न  खरे ठरतात हि म्हण आहे. पण स्वप्न खरे करण्यासाठी प्रयत्न हा करावाच लागतो. सौ. सहज-सहजी वडे करणार नाही. आजकाल तिला अस्मादिकांच्या सेहतची चिंता जास्त असते.  मलाच काहीतरी करावे लागणार होते. सौ. आंघोळीला गेली. मला मौका मिळाला. पटकन स्वैपाघरात गेलो. डब्बे उघडणे सुरु केले. पहिल्या डब्ब्यात चण्याची दाळ होती. अचानक आठवले सौ. नागपंचमीला चण्याची दाळ टाकून उकडीचे वडे करते. अर्धी वाटी चण्याची दाळ घेतली. एका डब्ब्यात उडीदाची धुतलेली दाळ सापडली. तीहि अर्धी वाटी घेतली. मुगाची डाळ शोधू लागलो. एका डब्यात छिलके वाली मुगाची डाळ दिसली तीहि अर्धी वाटी घेतली. सर्व डाळी धुऊन  पाण्यात भिजायला एका भांड्यात ठेवल्या. चटणीसाठी चिंच आणि ६ ते ७ खारका शोधल्या. त्याही वेगवेगळ्या वाटीत भिजवून ठेवला. फ्रीज मध्ये दही थोडेसे होते पण गॅस वर सकाळी एका भांड्यात तापवून ठेवलेले जवळपास अर्धा किलो गायीचे दूध  होते. दूध कोमट आणि दही लावण्यास उपयुक्त वाटले. पटकन विरजण टाकून दहीहि लाऊन टाकले. स्वैपाकघरातून बाहेर पडलो. 

सौ.ची आंघोळ आणि पूजा आपटली. नवरोबांनी स्वैपाघरात काही लुडबुड केली आहे, याचा वास तिला लागलाच. आमची देवीच्या दरबारात पेशी झाली.  जमेल तेवढ्या मृदू आवाजात म्हंटले "'देवी आज सकाळी सकाळी दही वड्याचे स्वप्न पडले."  सकाळी पडलेले स्वप्न नेहमीच खरे होतात.  आता सौ. काय कपाळ बोलणार. नवरोबांनी आधीच पूर्व तैयारी केल्यामुळे तिच्यापाशी नाही म्हणण्याचा विकल्प उरलाच नव्हता.  

दुपारी चारला चहा झाल्यावर तिने दहीवडे बनविण्याची तैयारी सुरु केली. आधी ४ चमचे जिरे तव्यावर भाजून मिक्सर मधून बारीक करून घेतले.

भिजलेल्या खारका व चिंच बियांना काढून थोडे पाणी टाकून मिक्सर मधून पातळ करून घेतले.  एका भांड्यात हे पाणी गाळून घेतले. गॅॅस वर भांडे ठेऊन त्यात २-३ चमचे स्वादानुसार तिखट टाकले. एक उकळी आल्यावर त्यात ८ चमचे मधुरम (स्वदेश गुळाची साखर) टाकली. अश्यारितीने आंबट गोड आणि तिखट चटणी तैयार झाली.

त्या नंतर भिजलेल्या डाळींची  मिक्सर मध्ये पेस्ट केली (थोडी जाड) व एका भांड्यात काढून घेतली.  या शिवाय चार हिरव्या मिरच्या, ५ ते ६ लसुनाच्या पाकळ्यांची पेस्ट करून घेतली.  घरात हिरवी कोथांबीर नव्हती. पण गच्चीवर असलेल्या गमल्यात हिरवा पुदिना भरपूर होता. १० -१२ पाने तोडून आणली. डाळींच्या  पेस्ट मध्ये मिरची-लसुणाची पेस्ट मिसळली. पुदिन्याची पाने तोडून टाकली. हळद, धनिया पावडर व मीठ अंदाजे घातले (आपल्या स्वादानुसार यावस्तू टाकाव्या).  

इडली स्टेन्डला  थोडे तेल लाऊन तैयार केले. आमच्या घरच्या इडली स्टेन्ड मध्ये १६ वडे एकाच वेळी होऊ शकतात. (तेल लावल्याने शिजल्यावर वडे इडली स्टेन्ड मधून सहज काढता येतात). सर्वात शेवटी एक चमचा इनो डाळीच्या पेस्ट मध्ये टाकून मस्त पैकी ढवळून घेतले आणि पटकन ते मिश्रण इडली स्टेन्डवर  टाकले. अर्थात हे सर्व मलाच करावे लागले.  इनो टाकल्याने वडे हलके बनतात व आत छिद्रहि बनतात.  इडली पात्रात  एक गिलास पाणी टाकून त्यात इडली स्टेन्ड  ठेवले.  मध्यम आंचेवर १५  मिनिटांत  वडे शिजतात. (टीप: इडली पात्र  नसेल तर कुकर वापरता येते. फक्त कुकरला  सिटी  लाऊ नका.)  

सर्वात शेवटी दह्याला पाणी न टाकता व्यवस्थित घुसळूण पातळ केले. जर दही थोडे आंबट असेल तर थोडी साखर त्यात मिसळता येते. आजकाल उन्हाळा असल्यामुळे  दह्यात बर्फहि टाकली.  आता वड्यांसोबत मीठ तिखट, काळी मिरी, पावडर, जीरा पावडर  आणि दही ठेऊन सर्व साहित्याचा एक फोटू काढला. एवढी मेहनत केल्यानंतर  साहजिकच आहे वडे खाताना मस्त लागले.   

श्रेय बापालाच मिळायला पाहिजे

शेठजी एका अनाथालयाच्या दौर्यावर होते. तिथे शेटजीला एक चुणचुणीत हुशार मुलगा दिसला. ते त्यामुलाला आपल्यासोबत महानगरात घेऊन आले. एका मोठ्या नामांकित शिक्षण संस्थेत त्याच्या शिक्षणाची व्यवस्था केली. आपल्या हुशारीने त्याने प्रथम क्रमांक पटकावला.

दीक्षांत समारोहात बोलताना त्याने आपल्या प्रगतीचे श्रेय  शेठजीला दिले. तेंव्हा हालमध्ये बसलेला एक म्हातारा उभा राहिला तो म्हणाला, मी या मुलाचा बाप आहे. मी जर या मुलाला जन्मत: अनाथालयात सोडले नसते तर तो आज या मुक्कामी पोहचला नसता.  त्यामुळे मुलाच्या  प्रगतीचे सर्व श्रेय मला मिळाले पाहिजे शेटजीला नाही.

चंद्रमा आणि सदूची पहिली डेट

सदू मैफिलकर झाला. तिथल्या कवींची प्रेरणा घेऊन सदू शीघ्रकवी झाला. कालच चंंद्रयान आकाशी उडाले आणि सदूला तिचा फोन आला. ती सदूला भेटायला राजी झाली होती. पहिल्या डेटसाठी कपड्यांवर डीओ शिंपडून तो तिला भेटावयास निघाला.  सदूला  पाहताच स्मित करून ती हाय म्हणाली.  तिच्या गालावरच्या खळ्या आणि हनुवटीवरचा काळा तीळ पाहून सदूचे  काळीज खल्लास झाले. "चांद सी महबूबा हो मेरी .... मनातल्या मनात गुणगुणत त्याने शीघ्र कविता केली. चंद्रमा समान तिच्या चेहऱ्याच्या सुंदरतेचे वर्णन करत तो म्हणाला:

तुझ्या गालावरच्या खळ्या 

जणू चंद्रावरचे  खड्डे.

तुझ्या हनवटी वरच्या तीळ

जणू चंद्रावरचा डाग. 

........

तुझ्या थोबड्यावरची सूज

जणू सह्याद्रीचे डोंगर. 

ती पाय आपटत निघून गेली. सदू बेचारा सुजलेले गाल चोळत विचार करू लागला, काय चूक जहाली.