आजच्या महाभारतीय युद्धानंतर काय घडेल ???

(कुणाच्या भावना दुखविण्याची इच्छा नाही, आधी क्षमा मागतो) --

धृतराष्ट्र - भीमाची भरत-मिलापी.

बहिण-भावाला बांधेल राखी.

लांडगे- गिधाडे  मिळोनी 

करतील शिकार हरिणांची. 

कृष्ण-गीता व्यर्थ जाहली.

भंगतील स्वप्ने रामराज्याची. 

प्रश्नेलिका (1)शेतकऱ्याला नशीबी गळ्याला फास. का?

विमान कंपन्यांचे हजारो करोड रुपयांचे कर्ज माफ केले जाते , कर्जबाजारी शेतकर्याजवळ आत्महत्या शिवाय दुसरा मार्ग नसतो का?

विमान कंपनीला

बेलआउट पेकेज. 

शेतकऱ्याला नशीबी

गळ्याला फास.

का? 

निण्यानऊचा फेरा

शंभरीची वाट 

झाली अतिदूर. 

निण्यानऊच्या फेर्यात 

अटकला क्रिकेट भगवान.

प्रेम कविता/ प्रेमदिन स्पेशल

प्रेमाच्या दिनी 

गुलाब  भेट दिली. 

प्रेमाची  'राजधानी' 

हृदयी धडधडली.

डोळे बंद करुनी 

प्रेम स्वप्ने पाहिली.

'शुभमंगल सावधान'

ऐकू आले नाही. 

लग्नाची बेडी

आनंदी घातली. 

गुलाबाचा काटा

त्यांना डसला.

पहिल्या रातीतच 

प्रेम फुगा फुटला.

  

मंजुळेच्या ऐवजी 

कर्कशा मिळाली. 

हिरोच्या जागी 

जीरो दिसला. 

राजधानी आता 

पेसेंजर झाली. 

भांडत-थांबत

रखडत-पडखत .

संसाराची गाडी

अशी सुरु झाली.  

डाइटिंग वर फुलराणी

पिचलेले गाल तिचे

पोटात नाही अन्न.

शरीराला झाकायला

अपुरे छिन्न वस्त्र.

गैर समज करू  नका

भिकारिण ही नाही कुणी

डाइटिंग वर आहे

षोडशी फुलराणी.

न कळलेली कविता

निसर्गाचे गाणे मला ऐकू येत नाही. प्रेमाचे हितगुजही मला कळत नाही. देवाची करूणाही कधी भाकली नाही. मला दिसते नेहमी नग्न सत्य एक लोकांना ओरडून सांगतो ते पण कुणीच ऐकत नाही. कधी-कधी माझी कविता मलाच कळत नाही.

मुलीचा जन्म आणि कविता

काल माझ्या भाचीचा फोन आला, मामाजी आप दादा बन गये हो, भैया को लाडकी हुई है. इस ख़ुशी में एक कविता हो जाये. खंर म्हणाल तर मी कवी नाही. मराठी भाषेचे शिक्षण ही नाही. छंद, अलंकार कशाशी खातात हे ही माहित नाही. पण हृदयातील भावना शब्दांत उतरविण्याचा प्रयत्न करतो. त्या चिमुकल्या चिमणीच्या जन्माच्या वेळी आजी आणि पणजी सुद्धा तिच्या जवळ होते. त्यांना काय वाटत असेल, त्यांच्या मनातील मला जाणवलेल्या भावना  शब्दांत उतरविण्याचा प्रयत्न केला आहे: 

वासंतिक सुगंधात 

वंश वेल मोहरली. 

वसंत पंचमीच्या दिनी 

घरी महालक्ष्मी प्रगटली

लक्ष्मी - सरस्वतीची कृपा. 

अशी माझीयावर झाली.

आजीचा आनंद आता 

गगनात सामावेना. 

डोळ्यात अश्रू , मनात आनंद 

आईच्या हृदयी फुटला आता 

मायेचा पाझर. 

उबेच्या कुशीत, असा  सुरु झाला  

चिमुकल्या चिमणीचा संसार. 

चिमणीची चिव-चिव  

अंगणात गुंजली 

जन्मांचे दु:ख सारी, 

पणजी विसरली 

चिमणीला ही मिळाली बघा 

मैत्रीण जीवे - भावाची 

दोघांची  खेळी आता

अंगणात रंगली. 

मांजरीच्या गळ्यात घंटी

एकदा काही उंदरांनी मांजरीच्या गळ्यात घंटी बांधण्याचा कट केला. एक धाडसी उंदीर एक घंटी घेऊन ती मांजरीच्या गळ्यात बांधण्यास निघाला. बाकी उंदीर ही दुरून तमाशा बघू लागले. एकदा घंटी मांजरीच्या गळ्यात बांधली की मांजरीच्या येण्याचा पत्ता आपल्याला लागेल व मांजर कुणा ही उंदराचा शिकार करू शकणार नाही. 

पण मांजर ही मोठी धूर्त होती. तिला या कटाचा वास लागला. तीही डोळे बंद करून गुपचूप पडून राहिली.  उंदीर जवळ येताच तिने उंदरावर झडप घातली.  नेहमी प्रमाणे बाकीचे उंदीर आपापल्या बिळात लपून गेले. त्या धाडसी उंदीराची  प्राणांतक किंकाळी आणि सर्व शांत झाल. 

मांजरीने ही एक ढेकर देत आपल्या मिश्यांवर ताव दिला व एका पायाने घंटीला उडविले. मांजरीच्या गळ्यात घंटी बांधण्याचा प्रयत्न पुन्हा एकदा अयशस्वी झाला होता. सहज लक्ष गेल त्या घंटीवर 'लोकपाल' असे शब्द कोरलेले होते. 

हिवाळा हिवाळा /चार क्षणिका

या वर्षी दिल्लीत थंडी लवकर सुरु झाली आणि थंडीचा मारा ही जोरदार होता. रात्रीच्या वेळी इंटरनेट उघडण्याची ही हिम्मत होत नव्हती मग काही लिहिण्याचा प्रश्नच नाही. बर्याच दिवसानंतर आज बर्यापैकी ऊन पडले. गोठलेल्या मेंदूलाही चालना मिळाली. अर्थातच दिल्लीतल्या थंडी बद्धल मला काय वाटते - काही क्षणिका ..

हिमालयावर बर्फ 

दिल्लीत थंडी. 

जयपुरी रजाईत 

दडून बसली गर्मी. 

हिवाळा हिवाळा

दातखिळी बसली 

कवीची लेखणीही 

बघा कशी गोठली. 

हिवाळा हिवाळा 

दाट धुक्याचा.

आफिसच्या टाईमला 

उशीर होण्याचा. 

हिवाळा हिवाळा

सर्दी-खोकल्याचा मारा. 

असतो डॉक्टरांचा 

दिवाळी-दसरा.

हिवाळा हिवाळा 

आजार म्हातारपणाचा. 

जीवाला कंटाळून. 

दूर जाण्याचा.

वाट मृत्युची

जनकपुरितल्य़ा

डिस्ट्रीक्ट पार्क मध्ये

चार 'बूढ़े'

पाथरलेल्य़ा डोळ्यानी

पाहत होते वाट मृत्युची

पण देखावा मात्र

'रमी' खेळण्याचा 

'युगधर्म'

निवडूक जिंकण्यासाठी आजचे नेता कुठल्याही थरावर जातात. कालपर्यंत जे विरोधी होते ते निवडणूक जवळ आल्यावर मित्र बनतात. आज धर्मयुद्ध म्हणजे सत्तेसाठी युद्ध! आता विचार करा जर महाभारताच्या वेळी भारतात प्रजातंत्र असते आणि दुर्योधनाच्या सभेत लाखोंची भीड असती तर त्या वेळी 'आजच्या कृष्णाने' आजच्या अर्जुनास काय उपदेश दिला असता?

'युगधर्म'

पाहुनी लाखोंची भीड़ 

दुर्योधनाच्या सभेत

संभ्रमि अर्जुनाने विचारले 

'योगेश्वर' माझा 'धर्म' काय? 

कृष्णाने हाकली 'मर्सडीज'

पोहोचला दुर्योधनाच्या 'तंबूत' 

आणि वदला: 

'पार्थ' हाच आहे आजचा 

'युगधर्म'.

प्रोडक्ट 'कविता

शब्दांच्या साच्यात
आम्बट - गोड, कडू - तिखट
भावनांचा रस ओततो
आणि तैयार करतो
फास्टफूड सारखा स्वादिष्ट
प्रोडक्ट 'कविता'.

निसबत अर्थात सम्बन्ध -प्रश्नोत्तर स्वरूपाचा काव्य प्रकार

हिंदीचे आदि कवी अमीर खुसरोंनी खड़ीबोलीमधे (हिंदीची बोली जी दिल्ली- मेरठ भागात बोलली जाते) दोन पूर्णतया भिन्न वस्तुंमधे सम्बन्ध अर्थात समानता दाखविण्यासाठी 'निसबत' हा प्रश्नोत्तर स्वरूपाचा काव्य प्रकार हिंदीत आणला होता- त्यांच्याच एका 'निसबतचा' मराठी अनुवाद:

मुर्गा आणि बादशाह

बादशाह और मुर्ग में क्या निसबत है?
दोनों 'ताज' पहनते हैं.


मराठी अनुवाद
 
बादशाह आणि कोंबडयामधे आहे काय सम्बन्ध?
दोघांच्या डोक्यावर 'ताज' (मुकुट) असतो.

युग बदलला- कालचा बादशाह आजचा नेता झाला आहे. नेत्याचा सम्बन्ध कुठल्या प्राण्याशी दाखविता येईल. सरडयाशी ? पहा:-
 
नेता आणि सरडा

नेता आणि सरडयामधे आहे काय सम्बन्ध?
 
सन्धी-साधू दोघ, बदलतात अपुले रंग.
 
सरडया प्रमाणे नेताही रंग (पार्टी) बदलतो. कधी तो भगवा होतो, कधी हिरवा, कधी नीळा तर कधी चक्क रंगहीन अर्थात धर्मनिरपेक्ष होतो. त्याच प्रमाणे नेत्याचा सम्बन्ध रेडयाशी दाखविता येतो:-
 
नेता आणि रेडा
 
नेता आणि रेड्यामधे आहे काय सम्बन्ध? 

ढेरपोटी दोघे  खातात 'चारा' सदैव.
(इथे 'चारा' ही दोघांतली समानता आहे).

बालीचा समुद्र किनारा आणि जलपरी/ एक अनुभव

सूर्यास्ताची वाट पहात बालीच्या एक निवांत  समुद्र किनार्यावर मी उभा होतो. सोनेरी प्रकाशात फेसाळी लाटांवर क्रीडा करणाऱ्या गोरंग स्त्री- पुरुषांना पहात समुद्री लाटांचे कधी  न ऐकलेले  संगीताचा आनंद घेत होतो. अचानक दिसली मला ती, मलयवासिनी, वस्त्रांच्या कोशात दडलेली जलपरीच, ती संकोचलेल्या डोळ्यांनी पहात होती फेसाळी लाटांवर कल्लोळ करणाऱ्या गोर्या मत्स्य ललनांना. पण डोळ्यांत दिसत  होती तिच्या एक अनामिक भीती. दूर समुद्रात तिचा राजा खुणावत होता तिला समुद्रात उतरण्यासाठी, राजाची मर्जी राखण्यासाठी शेवटी ती बाहेर पडली वस्त्रांच्या कोषातूनी. सोनेरी रंगाच्या टू-पीस बिकनी मधे. घाबरलेली, बावरलेली, संकोचलेली, लाजत-लाजत  हातानी डोळे झाकत धावत निघाली समुद्रांच्या लाटांवर स्वार होण्या साठी, ती जलपरी. पाय फिसलुनी थेट पडली माझिया अंगावरती. सर्वांग भिजले. तिच्या स्पर्शाने रोमांचित झालो. तांबूस रंगाची सडपातळ भिजलेली   सोनेरी प्रकाशात दिसत होती ती विश्व सुंदरी सारखी.  ती चक्क भारतीय स्त्रियां सारखी लाजली व धावत जाऊन बिलगली आपल्या राजाला. मला ही हसू आले पहिल्यांदाच बिकनी मधील सुंदरीला लाजताना पहिले होते. किंबहुना पहिल्यांदाच तिने बिकनी घातली असेल.  न जाणे का, सारखे लक्ष तिच्याच कडे जात होते.

थोड्या वेळात तिचा संकोच दूर झाला, कोणी पहात असेल तर पाहू द्या आपल्याला काय. जगाला विसरून ती जलपरी आपल्या राजासोबत खेळू लागली. दुरून का  होईना त्यांचा आनंदात मी ही नकळत शामिल झालो होतो. दोघही किनार्यावर आले, ती निसंकोचपणे बिकनी घातलेले फोटो आपल्या राजाला काढू देत होती. अचानक तिचा राजा माझ्या जवळ आला व  आपला केमेरा  देत, दोघांचे फोटो काढण्याची विनंती केली. नकार देण्याचा प्रश्नच उद्भवत नव्हता. आनंदाने  निरनिरळ्या पोज मधे त्यांचे  फोटो काढू लागलो. मधेच तिच्या राजाने तिला खुणावले व आपल्या तोंडावर बोट ठेवले. ती हसू लागली. हसता-हसता एखाद्या खट्याळ मुली प्रमाणे राजाला बेसावध पाहून त्याचे  कडकडीत चुंबन घेतले. गोर्या ललना सुद्धा लाजतील असे. तो क्षणभर बावरला पण त्याने ही तिचे तेवढ्यात जोशात चुंबन घेतले. मी ही क्षणभर बावरलो, पण आतला फोटोग्राफर जागा झाला. त्या दिव्य क्षणांचे  जेवढे काढू शकलो फोटो काढले. पण त्यांच्या प्रेमाच्या ओल्यावाची जाणीव मलाही झाली. ती परत आपल्या राजा बरोबर समुद्रांच्या लाटांवर खेळू लागली.

संध्याकाळ झाली सूर्य देवता समुद्रांच्या सोनेरी लाटांत विलीन झाले. अद्भुत दृश्य होते ते.  मी ही परत फिरलो. ती जलपरी सुद्धा पुन्हा एकदा काळ्या-बुरख्याचा कोशात सामावली होती. मनात एक प्रश्न उद्भवला, स्वत: च्या देशात गेल्यावर तिला जलपरी सारखे आपल्या राजा बरोबर समुद्राच्या लाटांबरोबर खेळता येईल का?  पुरुषप्रधान समाजात महिलांच्या कित्येक इच्छा अपूर्णच राहतात. किंबहुना जलपरी होण्याचे स्वप्न कधीच पूर्ण होत नाही. कमीत-कमी तिच्या जवळ बालीची आठवण म्हणून फोटो तर राहतील.

दोन क्षणिका -साजण/ सजणी (१) डास/ (२) वीज

(१) डास

चोरा सारखा बिछान्यात शिरतो

गोड गोड गाणी तो म्हणतो

चुम्बन घेतो,कधी चावतो

सारी रात्र मला तो छळतो

का सखी साजण

ना सखी डास.

(२) वीज

कधी येते, कधी जाते

सारी रात्र मला छळते

तिच्या विना न चैन मिळे

का सखा सजणी

ना सखा वीज.

क्षणिका -साजण/ नेता

कधी-काळी येतो
गोड-गोड बोलतो.
खोटी वचने देतो
फसवून मला निघूनी जातो.
का सखी साजण? 

ना सखी नेता

दोन क्षणिका - बायको आणि दारू, मोलकरीण

 दारू आणि बायको

जेवढी जुनी तेवढी चांगली.

स्वाद मात्र दोघींचा 

नेहमीच कडू असतो.

एक मोलकरीण, दुजी बायको

दोन्ही करतात घरची कामे

एकीला मिळतो पगार

 दुजीच्या नशीबी बेगार.

एक पणती

सर्वत्र पसरलेला गर्द काळोख, भूख, आत्महत्या, भ्रष्टाचार, महागाई  इत्यादी   आसुरी शक्ती प्रबळ झालेल्या आहे तरीही एक पणती .....

एक मिणमिणती पणती

अवसेच्या राती

निराश मनी 

पेटविते ठिणगी आशेची.

एक  पणती

अवसेच्या राती 

पांढर्या बुरख्या खाली 

लपलेले काळे चेहरे

दाखविते जनतेला. 

एक पणती 

अवसेच्या राती 

सत्य आणि न्यायाची 

प्रेमाची आणि सोख्याची 

पेटवू  आपल्या हृदयी.

भ्रष्टाचार / काचेचे घर

प्रभु येशु मसीहच्या आयुष्यातील एक प्रसंग. काही स्त्री-पुरुष एका बाईला दगड मारित होते. येशुनी विचारले, या बाईला का म्हणून दगड मारित आहात? लोक उतरले, ही बाई पापीण आहे. येशुनी म्हणाले. "ठीक आहे, ज्यानी पाप नाही केले तो या बाईला दगड मारू शकतो". ते स्त्री - पुरुष विचारवंत व प्रज्ञावान होते. त्याना येशुच्या बोलण्याचा अर्थ कळला. लहान- मोठे का होईना, आयुष्यात कधी ना कधी पापकर्म प्रत्येकाच्या हातातून घडले होते. त्यानी दगड फेकून दिले व आपल्या पापां साठी येशुंची क्षमा मागितली. सन्दर्भ वेगळा असला तरी हा प्रसंग फार बोलका आहे. 

व्यवस्थेच्या पहार्यात 'शक्तिशाली' लोक काचेचे मोठे - मोठे बंगले बांधतात. एखादा स्वत:ला ईमानदार समजणारा माणूस त्या बंगल्यावर दगड फेकतो. परिणाम काय होतो. दगड बंगल्याला तर लागत नाही, पण बंगल्यातल्य़ा माणसाने फेकलेल्या दगडाने ईमानदार माणसाच्या घरातली एखादी 'काचेची खिड़की' निश्चित फूटतेच. सरकारी नौकरित काम करणाऱ्याना असा अनुभव बरेचदा येतो. कारण स्पष्ट आहे.आपण कितीही ईमानदारीच्या सीमेंट कांक्रीटनी घर बांधले तरीही बहुधा एखादी खिड़की ही तरी काचेची असतेच. निष्कलंकित चन्द्रमा वर ही डाग हा असतोच. 

आजकाल भ्रष्टाचाराचा विरुद्ध लढाईच्या मोठ्या मोठ्या घोषणा होत आहेत. आता भ्रष्टाचाराचा विरुद्ध लढाई कशी लढायची व कोण लढणार हा प्रश्न बिकट आहे. या साठी आपल्याला भ्रष्टाचाराचा साधा आणि सरळ अर्थ कळला पहिजे. "मोबदला दिल्या बिना कुठला ही फायदा घेणे म्हणजे भ्रष्टाचार", मग तो नाटक सिनेमाचा पास असो, दिवाळ ची मिठाई असो किंवा बिना लाईनीत लागता मिळालेल रेलवे तिकीट का असेना हा भ्रष्टाचार आहे. हे आपल्याला समजल पाहिजे. 

आपल्या सारख्या सामान्य माणसानी आपापल्या घरातील असणाऱ्या काचेच्या खिडक्या स्वत:च फोडून टाकल्या तर आपल्या घरा समोर असणारे काचेचे बंगले आपोआप अदृश्य होतील. फक्त आपल्याला आपल आत्मनिरिक्षण करावे लागेल. 

चारोळी स्वरूपातला शब्दकोष/ खालिकबारी

अंग्रेजीची 'daughter '

हिंदीत झाली 'बेटी'

मराठी आईची 'लेक'

शोभते खरी राजकुमारी.

दिल्ली मुंबई सारखी सत्ता व व्यापाराचे केंद्र असलेल्या मोठ्या शहरांमधे भिन्न-भिन्न भाषा बोलणार्‍या लोकांचा सतत वावर असतो. अमीर खुसरोच्या काळात ही दिल्ली सल्तनतची राजधानी होती. त्याचप्रमाणे व्यापाराचे मुख्य केंद्रही. दिल्लीचे स्थानिक निवासी हिंदी बोलणारे. दरबारात विदेशी राजदूत, सरदार आदि तुर्की- फारसी बोलणारे. मोठ्या प्रमाणावर विदेशी व्यापार्‍यांचा वावरही दिल्लीत होता. भाषेमुळे होणार्‍या समस्या दूर करण्यासाठी बादशाहच्या आदेशानुसार अमीर खुसरोने 'खालिकबारी' नावाचा तुर्की-फारसी-हिंदी शब्दकोष तैयार केला. त्यात दैनिक उपयोगात येणार्‍या शब्दांचे अर्थ तिन्ही भाषांमधे दिले होते. चारोळी स्वरूपातला हा शब्दकोष त्या काळी खूब लोकप्रिय झाला. त्यातले एक उदाहरण:-

फारसी बोली 'आईना'

तुर्की ढूँढी 'पाईना'

हिंदी बोली 'आरसी' आए

खुसरो कहें कोई न बताए.

त्या काळी तुर्की -फारसी महत्वपूर्ण भाषा होत्या तर आज मुम्बईत मराठी बरोबरच अंग्रेजी, हिंदी आणि उर्दू या बोलचालीच्या भाषा आहेत. आता वरील चारोळीचा मराठी अनुवाद आजच्या परिस्थितिनुसार:

अंग्रेजीच्या 'mirror' ला

उर्दू दाखविते 'आईना'.

'आरशात' मराठीच्या

दिसली हिंदीची 'आरसी'.

खरं म्हणाल तर मी ही मराठीच्या'आरशात' हिंदी भाषेची आरसी दाखविण्याचा प्रयत्न करतोच आहे. असो! कवितेच्या माध्यमातून आपण हसत-खेळत दुसर्‍या भाषेंतील शब्द सहज शिकू शकतो. त्याचा सर्वाना फायदाच होईल व भाषेवरून होणारे विवादही कमी होतील. आपण ही प्रयत्न करा. चारोळी रचा. कवितेत शब्दकोष सहज तैयार होईल. एक नमूना पहा:

हिंदीच्या 'बिल्लीला'

म्हणे मराठी 'मांजर'

अन्ग्रेजीची 'cat'

आहे मोठी धूर्त.

'गोरा ' माणूस असो वा मांजर धूर्त असतात.