वेदांचा संदेश: मा पुरा जरसो मृथाः – दीर्घायुष्याचे रहस्य

 

अथर्ववेदात ऋषि म्हणतात,  मा पुरा जरसो मृथा:  आम्हाला अकाली मृत्यू येऊ नये; आम्ही निरोगी आणि दीर्घायुषी होऊन वृद्धत्वापर्यंत सुखाने जगावे. वेद म्हणतात, अकाली  मृत्यूचे मुख्य कारण पाप दुराचार आहे. आयुर्वेद महर्षि चरक ही म्हणतात, सत्यं भूते दया दानं बलयो देवतार्चनम्।.. मराठी भावानुवाद,
 
सत्य-दया-दान, देवपूजा, सदाचार जीवनात असू दे,
संयम-सत्संग, सात्त्विक संगती, मनामध्ये नांदू दे।
ऋषिवचनांचे चिंतन करूनी, हितकारी आचरण घडू दे,
चरक म्हणती, हेच अमृत, दीर्घायुष्य लाभू दे!
 
महर्षी चरक दीर्घायुष्याचे रहस्य सांगताना स्पष्ट करतात की आयुष्य टिकविण्याचे औषध बाह्य नसून अंतःकरणातील सद्गुण आहेत. सत्य, दया, दान, देवपूजा आणि सदाचार हे जीवनाचे आधारस्तंभ आहेत; संयम, सत्संग आणि सात्त्विक संगती मनाला शुद्ध ठेवतात. हितकारी आचार, ब्रह्मचर्य आणि ऋषिवचनांचे चिंतन हेच निरोगीपणाचे खरे साधन आहे.
 
त्याचप्रमाणे समाजाच्या हिताचा विचार करणे, कल्याणकारी गोष्टींचे सेवन करणे, ब्रह्मचर्याचे पालन करणे, महर्षी व ज्ञानी पुरुषांच्या विचारांचे श्रवण-मनन करणे आणि धार्मिक, सात्त्विक व वडीलधाऱ्या व्यक्तींचा सहवास ठेवणे, सर्व प्राणिमात्रांवर दया करणे, आणि स्वतःचे रक्षण करणे, हे सर्व आरोग्य आणि दीर्घायुष्यासाठी औषधासमान आहे.
 
पापाचार आणि दुराचाराने ग्रस्त व्यक्तीच्या मनात सतत भीती, चिंता आणि अस्वस्थता निर्माण होते. एक पाप लपविण्यासाठी त्याला अनेक खोटे, कपट आणि चुकीची कृत्ये करावी लागतात. या दुष्टचक्राचा परिणाम हळूहळू त्याच्या मनावर आणि शरीरावर होतो; मानसिक तणाव वाढतो, आरोग्य बिघडते आणि अनेक व्याधी त्याला घेरू लागतात.
 
अशा अस्वस्थ जीवनामुळे तो निरोगी आणि दीर्घायुषी जीवन जगण्यातही अपयशी ठरतो. शिवाय, दुष्कृत्यांचे सामाजिक आणि कायदेशीर परिणामही भोगावे लागतात, राजदंडाची शिक्षा मिळू शकते, समाजात प्रतिष्ठा कमी होते आणि अनेक शत्रू निर्माण होतात. त्यामुळे दुराचार केवळ व्यक्तीचे चारित्र्यच नष्ट करत नाही, तर त्याचे मन, शरीर, संबंध, प्रतिष्ठा आणि अखेर संपूर्ण जीवनच अस्थिर करून टाकतो.
 
थोडक्यात, आरोग्यपूर्ण आणि दीर्घ आयुष्याचे खरे रहस्य बाह्य उपचारांत नसून सद्गुणी आचरणात दडलेले आहे. सत्य, दया, दान, संयम आणि सात्त्विक सहवास हीच खरी ‘अमृतौषधी’ होय; तर पाप-दुराचार मन, शरीर आणि जीवन, तिन्हींनाही हळूहळू क्षीण करतो. म्हणूनच सदाचारी जीवनशैली स्वीकारणे हाच निरोगी व दीर्घायुष्याचा खरा मार्ग आहे.