विवेक पटाईत / कविता, ललित लेख इत्यादी

आजच्या महाभारतीय युद्धानंतर काय घडेल ???

2012-02-25T03:44:00.002-08:00

(कुणाच्या भावना दुखविण्याची इच्छा नाही, आधी क्षमा मागतो) --

धृतराष्ट्र - भीमाची भरत-मिलापी.

बहिण-भावाला बांधेल राखी.

लांडगे- गिधाडे मिळोनी

करतील शिकार हरिणांची.

कृष्ण-गीता व्यर्थ जाहली.

भंगतील स्वप्ने रामराज्याची.

प्रश्नेलिका (1)शेतकऱ्याला नशीबी गळ्याला फास. का?

2012-02-22T08:05:00.000-08:00

विमान कंपन्यांचे हजारो करोड रुपयांचे कर्ज माफ केले जाते , कर्जबाजारी शेतकर्याजवळ आत्महत्या शिवाय दुसरा मार्ग नसतो का?

विमान कंपनीला

बेलआउट पेकेज.

शेतकऱ्याला नशीबी

गळ्याला फास.

का?

निण्यानऊचा फेरा

2012-02-20T05:54:00.000-08:00

शंभरीची वाट

झाली अतिदूर.

निण्यानऊ च्या फेर्यात

अटकला क्रिकेट भगवान.

प्रेम कविता/ प्रेमदिन स्पेशल

2012-02-17T19:10:00.000-08:00

प्रेमाच्या दिनी

गुलाब भेट दिली.

प्रेमाची 'राजधानी'

हृदयी धडधडली.

डोळे बंद करुनी

प्रेम स्वप्ने पाहिली.

'शुभमंगल सावधान'

ऐकू आले नाही.

लग्नाची बेडी

आनंदी घातली.

गुलाबाचा काटा

त्यांना डसला.

पहिल्या रातीतच

प्रेम फुगा फुटला.

मंजुळेच्या ऐवजी

कर्कशा मिळाली.

हिरोच्या जागी

जीरो दिसला.

राजधानी आता

पेसेंजर झाली.

भांडत-थांबत

रखडत-पडखत .

संसाराची गाडी

अशी सुरु झाली.

डाइटिंग वर फुलराणी

2012-02-13T06:29:00.000-08:00

पिचलेले गाल तिचे

पोटात नाही अन्न.

शरीराला झाकायला

अपुरे छिन्न वस्त्र.

गैर समज करू
नका

भिकारिण ही नाही कुणी

डाइटिंग वर आहे

षोडशी फुलराणी.

प्रेम म्हणजे काय?

2012-02-12T01:04:00.000-08:00

खुसरो रैन सुहाग की जागी पी के संग,
तन मेरो मन पिऊ को दोउ भए इक रंग.

हे खरं प्रेम होत. आजच्या तरुण पीढ़ीच्या प्रेमाच्या कल्पना काय?

तो स्मार्ट - ती सुन्दर, त्याला ती आवडली आणि तिलाही तो आवडला. त्यानी एकत्र सिनेमा पाहिला. एकमेकांच्या गळ्यात हात घालून फिरले. बहरलेल्या यौवनाचा आनंद घेतला. त्याना वाटले ते प्रेमात पडले. त्यानी प्रेम विवाह केला. एकत्र एकाच घरात राहण सुरु झाल. एकमेकांच्या आवडी-निवडी वादाचे विषय होऊ लागले. शुल्लक गोष्टींवरून भांडणे सुरु झाले. दोघांचाही अहंकार मोठा होता. परिणाम -

" देहाचा आकर्षणाने दोघ जवळ आले
प्रेमा अभावी ते शीघ्र डायवोर्सि झाले"

'ती' - मी प्रेमात आंधळी झाली होती, 'तो' - मी मूर्ख होतो म्हणून हिच्या प्रेमात पडलो. पडनारच! कारण याना प्रेमाचा अर्थ कळलेला नव्हता.

काहींची प्रेमाची गाड़ी विवाहा पर्यंत ही पोहचत नाही. कारण देहाचे आकर्षण क्षणभंगुर असते व ते संपल्यावर प्रेम ही संपते. तो किंवा ती कोणी तरी एक प्रेमभंगाला कारणीभूत ठरतो. आपण वर्तमानपत्रांत रोज वाचतो प्रेमभंग झाल्याने कोणी आत्महत्या करतो तर कोणी खून सुद्धा. कारण यानाही प्रेमाचा अर्थ कळलेला नसतो.

काही आपापला स्वार्थ सिद्ध करण्यासाठी प्रेमाचा देखावा करतात. मी ही डॉक्टर - ती ही डॉक्टर, आपण एकत्र आलो तर चैनित आयुष्य जाईल. किंवा दोघही नौकरी करणारे - स्वार्थ मनात ठेउन प्रेम करतात. याला काय म्हणायच -

प्रेमाचा देखावा आज
फायद्याचा सौदा आहे,
विवाह सुध्दा आज
देह भोगण्याचा करार आहे .

स्वार्थापोटी केलेल प्रेम भंग पावणारच. मग घटस्फोट हा होणारच यात आश्चर्य नाही. कारण यानाही प्रेमाचा अर्थ कळलेला नाही.

मग प्रेम म्हणजे काय?

आपल्या सोंदार्याचा अभिमान बाळगून पर्वतराज हिमालयाची कन्या पार्वती कामदेवाच्या मदतीने शंकराचे प्रेम जिंकायला निघाली. परिणाम काय झाला - शंकराने आपले तीसरे नेत्र उघडले व कामदेव भस्म झाला. पार्वतीला आपली चूक कळली. तिने तपस्येचा मार्ग धरला. आपला अहंकार, अभिमान इत्यादि तपस्येच्या अग्नित भस्म केले. अखेर शंकर प्रसन्न झाले. पार्वतीलाही प्रेमाचा अर्थ कळला. वसंतात बहरलेल्या कच्च्या कैरीला ही ग्रीष्माच्या उन्हात तपावे लागते. मगच रसाळ-मधुर असा आम्बा आपल्याला खायला मिळतो. आपल्या मनातिल विकाराना अग्नित भस्म केल्या शिवाय प्रेमाचा अर्थ कळणे अशक्य म्हणूनच एका उर्दू शायरने प्रेमाबद्धल म्हंटले आहे "इक आग का दरिया है तैर के जाना है" आणि आगीचा दरिया पार करण्यासाठी डोळे उघडे असायला पाहिजे. आंधळ्या माणसाचे हे काम नव्हे.

एकदा शेजारच्या एका आजीला विचारले -तुम्ही कधी प्रेम केले आहे का? पेमाचा अर्थ काय? आजी म्हणाली प्रेमाच तर सोडा त्या काळी लग्नाआधी मुलाला मुलगी दाखविण्याची पद्धत ही नव्हती. बायको म्हणजे - आईच्या मदतीला घरकामासाठी आणलेली हक्काची बाई. ती आपल्याला देह सुख ही देते व घराला वारस ही. त्या काळी बायकाना कष्ट हे करावे लगायचेच. कधी - कधी मार ही खायला मिळायचा. आपले माहेरचे अस्तित्व विसरून नवर्या साठीच आपल आयुष्य आहे हे मनात ठरवून सासरी संसार सुरु केला. काही वर्षात चित्र बदलले. एका दुसर्याची सवय लागली. त्यांच्या मनात जिव्हाळ निर्माण झाला. माझ्यासाठी त्यानी आपला स्वभाव ही बदलला. माझ्या आवडी -निवडीकड़े ते जातीने लक्ष देऊ लागले. मला काय हवे त्याना न सांगताच समजू लागले होते. आज एका दुसर्याच्या मनात काय आहे हे न बोलताच आम्ही समजू शकतो . आताही त्यांच्या मनात काय विचार चालला आहे, हे मी सांगू शकते. त्यागाशिवाय प्रेम सम्पादित करता येत नाही हेच खरं. संसाराचे चटके बसल्या शिवाय प्रेमाचा अर्थ कळने अशक्यच. आजीचे बोलणे मला पटले. आजीने खरोखरच तपस्या केली होती म्हणून तिला प्रेमाचा अर्थ कळला होता. असे प्रेम पाहूनच अमीर खुसरो ने म्हंटले आहे -

खुसरो रैन सुहाग की जागी पी के संग,
तन मेरो मन पिऊ को दोउ भए इक रंग.

शरीराने अलग-अलग असले तरी प्रेम रंगात भिजुन दोघांचे ह्रदय एक झाले होते. कारण प्रेमात द्वैत नाही. सूफी संतांच्या मते लौकिक प्रेम हे अलौकिक प्रेमाची पायरी आहे. कारण ज्याच्या हृदयात प्रेम आहे तोच ईश्वराला प्राप्त करू शकतो.

याचा अर्थ लग्ना आधी प्रेम नाही केले पाहिजे असा नाही. प्रेम अवश्य करा, पण आपण प्रेमात पड़त आहो असे वाटत असेल तर आपले डोळे उघडा - स्वत:लाच प्रश्न विचारा- हे देहाचे आकर्षण तर नाही ना? यात आपला स्वार्थ तर नाही ना? कुठल्याही परिस्थितीत आपण त्याचा/ तिचा साथ देऊ शकतो का? त्याच्या/ तिच्या साठी आपण आपल्या सर्वस्वाचा अर्थात आपला अहंकार, अभिमान इत्यादींचा त्याग करू शकतो का? याचे उत्तर होय असेल तरच पुढे पाऊल उचला. अन्यथा प्रेमात

पड़नारच. खर्या प्रेमाच्या प्राप्ति साठी तपस्या ही करावीच लागते. दोघाना शरीराने आणि मनानी एक व्हावे लागते. तेंव्हाच पेमाची प्राप्ति होते, म्हणूनच कवीरदासानी म्हंटले आहे -

जब मै था तब हरि नाही, जब हरि है मै नाही,
प्रेम गली अति सांकरी, ज्यामे दो न समाई.

न कळलेली कविता

2012-02-05T03:52:00.001-08:00

निसर्गाचे गाणे मला
ऐकू येत नाही.

प्रेमाचे हितगुजही
मला कळत नाही.

देवाची करूणाही
कधी भाकली नाही.

मला दिसते नेहमी
नग्न सत्य एक

लोकांना ओरडून सांगतो ते
पण कुणीच ऐकत नाही.

कधी-कधी माझी कविता
मलाच कळत नाही.

मुलीचा जन्म आणि कविता

2012-01-28T20:59:00.000-08:00

काल माझ्या भाचीचा फोन आला, मामाजी आप दादा बन गये हो, भैया को लाडकी हुई है. इस ख़ुशी में एक कविता हो जाये. खंर म्हणाल तर मी कवी नाही. मराठी भाषेचे शिक्षण ही नाही. छंद, अलंकार कशाशी खातात हे ही माहित नाही. पण हृदयातील भावना शब्दांत उतरविण्याचा प्रयत्न करतो. त्या चिमुकल्या चिमणीच्या जन्माच्या वेळी आजी आणि पणजी सुद्धा तिच्या जवळ होते. त्यांना काय वाटत असेल, त्यांच्या मनातील मला जाणवलेल्या भावना शब्दांत उतरविण्याचा प्रयत्न केला आहे:

वासंतिक सुगंधात

वंश वेल मोहरली.

वसंत पंचमीच्या दिनी

घरी महालक्ष्मी प्रगटली

लक्ष्मी - सरस्वतीची कृपा.

अशी माझीयावर झाली.

आजीचा आनंद आता

गगनात सामावेना.

डोळ्यात अश्रू , मनात आनंद

आईच्या हृदयी फुटला आता

मायेचा पाझर.

उबेच्या कुशीत, असा सुरु झाला

चिमुकल्या चिमणीचा संसार.

चिमणीची चिव-चिव

अंगणात गुंजली

जन्मांचे दु:ख सारी,

पणजी विसरली

चिमणीला ही मिळाली बघा

मैत्रीण जीवे - भावाची

दोखांची खेळी आता

अंगणात रंगली.

मांजरीच्या गळ्यात घंटी

2012-01-26T07:40:00.000-08:00

एकदा काही उंदरांनी मांजरीच्या गळ्यात घंटी बांधण्याचा कट केला. एक धाडसी उंदीर एक घंटी घेऊन ती मांजरीच्या गळ्यात बांधण्यास निघाला. बाकी उंदीर ही दुरून तमाशा बघू लागले. एकदा घंटी मांजरीच्या गळ्यात बांधली की मांजरीच्या येण्याचा पत्ता आपल्याला लागेल व मांजर कुणा ही उंदराचा शिकार करू शकणार नाही.

पण मांजर ही मोठी धूर्त होती. तिला या कटाचा वास लागला. तीही डोळे बंद करून गुपचूप पडून राहिली. उंदीर जवळ येताच तिने उंदरावर झडप घातली. नेहमी प्रमाणे बाकीचे उंदीर आपापल्या बिळात लपून गेले. त्या धाडसी उंदीराची प्राणांतक किंकाळी आणि सर्व शांत झाल.

मांजरीने ही एक ढेकर देत आपल्या मिश्यांवर ताव दिला व एका पायाने घंटीला उडविले. मांजरीच्या गळ्यात घंटी बांधण्याचा प्रयत्न पुन्हा एकदा अयशस्वी झाला होता. सहज लक्ष गेल त्या घंटीवर 'लोकपाल' असे शब्द कोरलेले होते.

हिवाळा हिवाळा /चार क्षणिका

2012-01-14T05:57:00.000-08:00

या वर्षी दिल्लीत थंडी लवकर सुरु झाली आणि थंडीचा मारा ही जोरदार होता. रात्रीच्या वेळी इंटरनेट उघडण्याची ही हिम्मत होत नव्हती मग काही लिहिण्याचा प्रश्नच नाही. बर्याच दिवसानंतर आज बर्यापैकी ऊन पडले. गोठलेल्या मेंदूलाही चालना मिळाली. अर्थातच दिल्लीतल्या थंडी बद्धल मला काय वाटते - काही क्षणिका ..

हिमालयावर बर्फ

दिल्लीत थंडी.

जयपुरी रजाईत

दडून बसली गर्मी.

हिवाळा हिवाळा

दातखिळी बसली

कवीची लेखणीही

बघा कशी गोठली.

हिवाळा हिवाळा

दाट धुक्याचा.

आफिसच्या टाईमला

उशीर होण्याचा.

हिवाळा हिवाळा

सर्दी-खोकल्याचा मारा.

असतो डॉक्टरांचा

दिवाळी-दसरा.

हिवाळा हिवाळा

आजार म्हातारपणाचा.

जीवाला कंटाळून.

दूर जाण्याचा.

वाट मृत्युची

2011-12-17T21:22:00.000-08:00

जनकपुरितल्य़ा
डिस्ट्रीक्ट पार्क मध्ये

चार 'बूढ़े'

पाथरलेल्य़ा डोळ्यानी
पाहत होते वाट मृत्युची
पण देखावा मात्र
'रमी' खेळण्याचा

'युगधर्म'

2011-12-10T06:14:00.001-08:00

निवडूक जिंकण्यासाठी आजचे नेता कुठल्याही थरावर जातात. कालपर्यंत जे विरोधी होते ते निवडणूक जवळ आल्यावर मित्र बनतात. आज धर्मयुद्ध म्हणजे सत्तेसाठी युद्ध! आता विचार करा जर महाभारताच्या वेळी भारतात प्रजातंत्र असते आणि दुर्योधनाच्या सभेत लाखोंची भीड असती तर त्या वेळी 'आजच्या कृष्णाने' आजच्या अर्जुनास काय उपदेश दिला असता?

'युगधर्म'

पाहुनी लाखोंची भीड़

दुर्योधनाच्या सभेत
संभ्रमि अर्जुनाने विचारले
'योगेश्वर' माझा 'धर्म' काय?

कृष्णाने हाकली 'मर्सडीज'
पोहोचला दुर्योधनाच्या 'तंबूत'

आणि वदला:
'पार्थ' हाच आहे आजचा
'युगधर्म'

प्रोडक्ट 'कविता

2011-12-05T20:42:00.000-08:00

शब्दांच्या साच्यात
आम्बट - गोड, कडू - तिखट
भावनांचा रस ओततो
आणि तैयार करतो
फास्टफूड सारखा स्वादिष्ट
प्रोडक्ट 'कविता'.

निसबत अर्थात सम्बन्ध -प्रश्नोत्तर स्वरूपाचा काव्य प्रकार

2011-12-02T23:25:00.000-08:00

हिंदीचे आदि कवी अमीर खुसरोंनी खड़ीबोलीमधे (हिंदीची बोली जी दिल्ली -मेरठ भागात बोलली जाते) दोन पूर्णतया भिन्न वस्तुंमधे सम्बन्ध अर्थात समानता दाखविण्यासाठी 'निसबत' हा प्रश्नोत्तर स्वरूपाचा काव्य प्रकार हिंदीत आणला होता- त्यांच्याच एका 'निसबतचा' मराठी अनुवाद:

मुर्गा आणि बादशाह

बादशाह और मुर्ग में क्या निसबत है.
दोनों 'ताज' पहनते हैं.
मराठी अनुवाद
बादशाह आणि कोंबडयामधे आहे काय सम्बन्ध.
दोघांच्या डोक्यावर 'ताज' (मुकुट) असतो.
युग बदलला- कालचा बादशाह आजचा नेता झाला आहे. नेत्याचा सम्बन्ध कुठल्या प्राण्याशी दाखविता येईल. सरडयाशी ? पहा:-
नेता आणि सरडा

नेता आणि सरडयामधे आहे काय सम्बन्ध.
सन्धी-साधू दोघ, बदलतात अपुले रंग.
सरडया प्रमाणे नेताही रंग (पार्टी) बदलतो. कधी तो भगवा होतो, कधी हिरवा, कधी नीळा तर कधी चक्क रंगहीन अर्थात धर्मनिरपेक्ष होतो.
त्याच प्रमाणे नेत्याचा सम्बन्ध रेडयाशी दाखविता येतो:-
नेता आणि रेडा
नेता आणि रेड्यामधे आहे काय सम्बन्ध.
जाडपोती दोघ खातात 'चारा' सदैव.
(इथे 'चारा' ही दोघांतली समानता आहे).

बालीचा समुद्र किनारा आणि जलपरी/ एक अनुभव

2011-11-26T06:03:00.000-08:00

सूर्यास्ताची वाट पहात बालीच्या एक निवांत समुद्र किनार्यावर मी उभा होतो. सोनेरी प्रकाशात फेसाळी लाटांवर क्रीडा करणाऱ्या गोरंग स्त्री- पुरुषांना पहात समुद्री लाटांचे कधी न ऐकलेले संगीताचा आनंद घेत होतो. अचानक दिसली मला ती, मलयवासिनी, वस्त्रांच्या कोशात दडलेली जलपरीच, ती संकोचलेल्या डोळ्यांनी पहात होती फेसाळी लाटांवर कल्लोळ करणाऱ्या गोर्या मत्स्य ललनांना, पण डोळ्यांत दिसत होती तिच्या एक अनामिक भीती. दूर समुद्रात तिचा राजा खुणावत होता तिला समुद्रात उतरण्यासाठी, राजाची मर्जी राखण्यासाठी शेवटी ती बाहेर पडली वस्त्रांच्या कोषातूनी. सोनेरी रंगाच्या टू -पीस बिकनी मधे . घाबरलेली, बावरलेली, संकोचलेली, लाजत-लाजत हातानी डोळे झाकत धावत निघाली समुद्रांच्या लाटांवर स्वार होण्या साठी ती जलपरी. पाय फिसलुनी थेट पडली माझिया अंगावरती. सर्वांग भिजले . तिच्या स्पर्शाने रोमांचित झालो. तांबूस रंगाची सडपातळ भिजलेली ती सोनेरी प्रकाशात दिसत होती विश्व सुंदरी सारखी. ती चक्क भारतीय स्त्रियां सारखी लाजली व बिलगली जाऊन आपल्या राजाला. मला ही हसू आले पहिल्यांदाच बिकनी मधील सुंदरीला लाजताना पहिले होते. किंबहुना पहिल्यांदाच तिने बिकनी घातली असेल. सारखे लक्ष तिच्याच कडे जात होते.

थोड्या वेळात तिचा संकोच दूर झाला, कोणी पहात असेल तर पाहू द्या आपल्याला काय. जगाला विसरून ती जलपरी आपल्या राजाबरोबर ती समुद्रीलाटांवर खेळू लागली. दुरून का होईना त्यांचा आनंदात मी ही नकळत शामिल झालो होतो. दोघही किनार्यावर आले , निसंकोचपणे बिकनीतले फोटो आपल्या राजाला काढू देत होती. अचानक तिचा राजा माझ्या जवळ आला व आपला केमेरा देत व दोघांचे फोटो काढण्याची विनंती केली. नकार देण्याचा प्रश्नच उद्भवत नव्हता. आनंदाने निरनिरळ्या पोज मधे त्यांचे फोटो काढू लागलो. मधेच तिच्या राजाने तिला खुणावले व आपल्या तोंडावर बोट ठेवले. ती हसू लागली. हसता-हसता एखाद्या खट्याळ मुली प्रमाणे राजाला बेसावध पाहून त्याचे कडकडीत चुंबन घेतले. गोर्या ललना सुद्धा लाजतील असे. तो क्षणभर बावरला पण त्यानेही तिचे तेवढ्यात जोशात चुंबन घेतले. मी ही क्षणभर बावरलो ,पण आतला फोटोग्राफर जागा झाला. त्या दिव्य क्षणांचे जेवढे काढू शकलो फोटो काढले. पण त्यांच्या प्रेमाच्या ओल्यावाची जाणीव मलाही झाली. ती परत आपल्या राजा बरोबर समुद्रांच्या लाटांवर खेळू लागली.

संध्याकाळ झाली सूर्य देवता समुद्रांच्या सोनेरीलाटांत विलीन झाले. अद्भुत दृश्य होते ते. मी ही परत फिरलो. ती जलपरी सुद्धा पुन्हा एकदा काळ्या-बुरख्याचा कोशात सामावली होती. मनात एक प्रश्न उद्भवला, स्वत: च्या देशात गेल्यावर तिला जलपरी सारख आपल्या राजा बरोबर समुद्राच्या लाटांबरोबर खेळता येईल का? पुरुषप्रधान समाजात महिलांच्या कित्येक इच्छा अपूर्णच राहतात. किंबहुना जलपरी होण्याचे स्वप्न कधीच पूर्ण होत नाही. कमीत-कमी तिच्या जवळ बालीची आठवण म्हणून फोटो तर राहतील.

दोन क्षणिका -साजण/ सजणी (१) डास/ (२) वीज

2011-11-06T19:18:00.001-08:00

(१) डास
चोरा सारखा बिछान्यात शिरतो
गोड गोड गाणी तो म्हणतो
चुम्बन घेतो,कधी चावतो
सारी रात्र मला तो छळतो
का सखी साजण
ना सखी डास.

(२) वीज
कधी येते, कधी जाते
सारी रात्र मला छळते
तिच्या विना न चैन मिळे
का सखा सजणी
ना सखा वीज.

क्षणिका -साजण/ नेता

2011-11-01T07:07:00.000-07:00

कधी-काळी येतो
गोड-गोड बोलतो.
खोटी वचने देतो
फसवून मला
निघूनी जातो.

का सखी साजण?
ना सखी नेता.

दोन क्षणिका - बायको आणि दारू, मोलकरीण

2011-10-28T22:02:00.001-07:00

दारू आणि बायको

जेवढी जुनी तेवढी चांगली.

स्वाद मात्र दोघींचा

नेहमीच कडू असतो.

एक मोलकरीण, दुजी बायको

दोन्ही करतात घरची कामे

एकीला मिळतो पगार

दुजीच्या नशीबी बेगार.

2011-10-25T21:04:00.000-07:00

सर्वत्र पसरलेला गर्द काळोख, भूख, आत्महत्या, भ्रष्टाचार, महागाई इत्यादी आसुरी शक्ती प्रबळ झालेल्या आहे तरीही एक पणती .....

एक मिणमिणती पणती

अवसेच्या राती

निराश मनी

पेटविते ठिणगी आशेची.

एक पणती

अवसेच्या राती

पांढर्या बुरख्या खाली

लपलेले काळे चेहरे

दाखविते जनतेला.

एक पणती

अवसेच्या राती

सत्य आणि न्यायाची

प्रेमाची आणि सोख्याची

पेटवू आपल्या हृदयी.

भ्रष्टाचार / काचेचे घर

2011-10-21T07:26:00.000-07:00

प्रभु येशुमसीहच्या आयुष्यातील एक प्रसंग. काही स्त्री-पुरुष एका बाईला दगड मारित होते. येशुनी विचारले, या बाईला का म्हणून दगड मारित आहात? लोक उतरले, ही बाई पापीण आहे. येशुनी म्हणाले. "ठीक आहे, ज्यानी पाप नाही केले तो या बाईला दगड मारू शकतो. ते स्त्री - पुरुष विचारवंत व प्रज्ञावान होते. त्याना येशुच्या बोलण्याचा अर्थ कळला. लहान- मोठे का होईना, आयुष्यात कधी ना कधी पापकर्म प्रत्येकाच्या हातातून घडले होते. त्यानी दगड फेकून दिले व आपल्या पापां साठी येशुंची क्षमा मागितली. सन्दर्भ वेगळा असला तरी हा प्रसंग फार बोलका आहे.
व्यवस्थेच्या पहार्यात 'शक्तिशाली' लोक काचेचे मोठे - मोठे बंगले बांधतात. एखादा स्वत:ला ईमानदार समजणारा माणूस त्या बंगल्यावर दगड फेकतो. परिणाम काय होतो. दगड बंगल्याला तर लागत नाही, पण बंगल्यातल्य़ा माणसाने फेकलेल्या दगडाने ईमानदार माणसाच्या घरातली एखादी 'काचेची खिड़की' निश्चित फूटतेच. सरकारी नौकरित काम करणाऱ्याना असा अनुभव बरेचदा येतो. कारण स्पष्ट आहे. आपण कितीही ईमानदारीच्या सीमेंट कांक्रीटनी घर बांधले तरीही बहुधा एखादी खिड़की ही तरी काचेची असतेच. निष्कलंकित चन्द्रमा वर ही डाग हा असतोच.

आजकाल भ्रष्टाचाराचा विरुद्ध लढाईच्या मोठ्या मोठ्या घोषणा होत आहेत. आता भ्रष्टाचाराचा विरुद्ध लढाई कशी लढायची व कोण लढणार हा प्रश्न बिकट आहे. या साठी आपल्याला भ्रष्टाचाराचा साधा आणि सरळ अर्थ कळला पहिजे. "मोबदला दिल्या बिना कुठला ही फायदा घेणे म्हणजे भ्रष्टाचार" , मग तो नाटक सिनेमाचा पास असो, दिवाळ ची मिठाई असो किंवा बिना लाईनीत लागता मिळालेल रेलवे तिकीट का असेना हा भ्रष्टाचार आहे. हे आपल्याला समजल पाहिजे.

आपल्या सारख्या सामान्य माणसानी आपापल्या घरातील असणाऱ्या काचेच्या खिडक्या स्वत:च फोडून टाकल्या तर आपल्या घरा समोर असणारे काचेचे बंगले आपोआप अदृश्य होतील. फक्त आपल्याला आपल आत्मनिरिक्षण करावे लागेल.

चारोळी स्वरूपातला शब्दकोष/ खालिकबारी

2011-10-17T07:14:00.000-07:00

अंग्रेजीची 'daughter '
हिंदीत झाली 'बेटी'
मराठी आईची 'लेक'
शोभते खरी राजकुमारी.

दिल्ली मुंबई सारखी सत्ता व व्यापाराचे केंद्र असलेल्या मोठ्या शहरांमधे भिन्न-भिन्न भाषा बोलणार्‍या लोकांचा सतत वावर असतो. अमीर खुसरोच्या काळात ही दिल्ली सल्तनतची राजधानी होती. त्याचप्रमाणे व्यापाराचे मुख्य केंद्रही. दिल्लीचे स्थानिक निवासी हिंदी बोलणारे. दरबारात विदेशी राजदूत, सरदार आदि तुर्की- फारसी बोलणारे. मोठ्या प्रमाणावर विदेशी व्यापार्‍यांचा वावरही दिल्लीत होता. भाषेमुळे होणार्‍या समस्या दूर करण्यासाठी बादशाहच्या आदेशानुसार अमीर खुसरोने 'खालिकबारी' नावाचा तुर्की-फारसी-हिंदी शब्दकोष तैयार केला. त्यात दैनिक उपयोगात येणार्‍या शब्दांचे अर्थ तिन्ही भाषांमधे दिले होते. चारोळी स्वरूपातला हा शब्दकोष त्या काळी खूब लोकप्रिय झाला. त्यातले एक उदाहरण:-

फारसी बोली 'आईना'
तुर्की ढूँढी 'पाईना'
हिंदी बोली 'आरसी' आए
खुसरो कहें कोई न बताए.

त्या काळी तुर्की -फारसी महत्वपूर्ण भाषा होत्या तर आज मुम्बईत मराठी बरोबरच अंग्रेजी, हिंदी आणि उर्दू या बोलचालीच्या भाषा आहेत. आता वरील चारोळीचा मराठी अनुवाद आजच्या परिस्थितिनुसार:

अंग्रेजीच्या 'mirror' ला
उर्दू दाखविते 'आईना'.
'आरशात' मराठीच्या
दिसली हिंदीची 'आरसी'.

खरं म्हणाल तर मी ही मराठीच्या'आरशात' हिंदी भाषेची आरसी दाखविण्याचा प्रयत्न करतोच आहे. असो! कवितेच्या माध्यमातून आपण हसत-खेळत दुसर्‍या भाषेंतील शब्द सहज शिकू शकतो. त्याचा सर्वाना फायदाच होईल व भाषेवरून होणारे विवादही कमी होतील. आपण ही प्रयत्न करा. चारोळी रचा. कवितेत शब्दकोष सहज तैयार होईल. एक नमूना पहा:

हिंदीच्या 'बिल्लीला'
म्हणे मराठी 'मांजर'
अन्ग्रेजीची 'cat'
आहे मोठी धूर्त.

'गोरा ' माणूस असो वा मांजर धूर्त असतात.

ब्रेकिंग न्यूज़

2011-10-15T20:57:00.001-07:00

लोकतंत्रचा चौथा खम्बा अस पत्रकारिताला संबोधित केल जात. आज ब्रेकिंग न्यूज़च्या नावावर मूळ बातम्या तोडून-फोडून विकृत करून प्रस्तुत करण म्हणजे पत्रकारिता. असे पत्रकार आणि बेवडा यात काय फरक - एक गटरात पडतो तर दूसरा समाजाला गटराचे दर्शन घडवितो- दोन्ही सारखेच. क्षमा याचने सहित

लोकतंत्रचा चौथा खम्बा
विदेसी पिउनी आडवा झाला.

न्यूज़ हातची तुटली-फुटली
ब्रेकिंग न्यूज़ ही अशी घडली.

प्रेमाची कविता /शब्दांविना जगते प्रेमाची कविता

2011-10-14T08:41:00.001-07:00

डोळ्यांची भाषा

स्पर्श भावनांचा

जगते शब्दांविना

प्रेमाची कविता.

डोळ्यांत सजते
ह्रुदयात फुलते
मौनात बोलते
प्रेमाची कविता.

दोन क्षणिका\पोथी आणि तारे दिसले भर दुपारी

2011-10-12T07:42:00.000-07:00

पोथी

कोरी पोथी म्हणजे लक्षुमी

विकल्या जाते बाजारी.

"काळी" पोथी म्हणजे सरस्वती

कीमत नसते बाजारी.

तारे दिसले भर दुपारी

धड होते जमिनीवरी
मन होते वार्यावरी.
ठेस लागुनी पडला कवी

तारे दिसले भर दुपारी.

निळे फुलपाखरू / एका फुलपाखराची गोष्ट / घरात घडलेली सत्य घटना

2011-10-10T07:27:00.000-07:00

सुमार बारा -तेरा वर्षांपूर्वीची गोष्ट, छोटस घर, घरा समोर लहानस आंगण. पेरूचे झाड, मधुमालतीची वेल आणिक गमल्यांमध्ये असलेले गुलाब. सकाळ- संध्याकाळ चिमण्यांची चिवचिव, त्यांना दाणा घालण कधी कधी येणाऱ्या फुल पाखरां मागे धावण मुलांचा छंद.

पण माणूस मुळातच स्वार्थी, अतृप्त, असमाधानी. माझ्या सारखा शुद्रजीव ही अपवाद नाही. पोर मोठी होत आहेत, तसही,शेजारी-पाजार्यांनी पूर्ण वरांडे कवर केल्यामुळे उनही कमी येत होत , आपण ही समोर मोठी खोली बांधली तर घराला शोभा येईल - बैठकी साठी खोलीचा वापर करता येईल. शेवटी बायोकोच्या टोमणान्या कंटाळून म्हणाव किंवा स्वत:च्या मनात दडलेली इच्छा पूर्ण करण्यासाठी समोर खोली बांधण्याचा निश्चय केला. अर्थातच अंगणातल्या झाडांची कत्तल ही झालीच. काही महिन्यातच सुंदर बैठकीची खोली तैयार झाली. तुळशी वृंदावन सहित काही फुलांचे गमले गच्चीवर ठेवण्यात आले. चिमण्यासाठी पाण्याचे भांडे ही ठेवले. पण त्या होत्या कुठे. मधुमालतीची वेल कापल्या मुळे त्यांनी आमचे घर ही सोडले होते. नाही म्हंटले तरीही दाणे आणि पिण्यासाठी काही चिमण्या सकाळ संध्याकाळी गच्चीवर यायच्या.

वर्ष उलटल असेल. एक दिवस ऑफिस मधून घरी परतल्यावर. माझी दोन्ही मूले एकदमच ओरडत म्हणाली बाबा बाबा ! भिंतीवर वरती काही तरी किड्या सारख दिसत आहे. जवळ जाऊन बघितलं, किड्याच कोष, दिसत होत. आतला निळा रंग ही हलका-हलका दिसत होता. फुल पाखराच कोष वाटते. पण हे इथे कसं? हा प्रश्न मनात आला. नेहमीच्या सवयीने फुल पाखरू अंडी घालायला इथे आले असेल. वेली आणि पेरूचे झाड न दिसल्या मुळे कदाचित गमल्यातल्या फुलांच्या रोपट्यात अंडी घातली असेल. त्यातील निघणारी अळी रांगत-रांगत कोषासाठी सुरक्षित जागा शोधीत खोलीत आली असेल. हे फुल पाखराचे कोष आहे, काही दिवसातच यातून फुलपाखरू निघेल असं मुलांना सांगितले. तेही आनंदाने कोषातून फुलपाखरू निघण्याची वाट पाहू लागले. दोन-तीन दिवसा नंतरची गोष्ट - घरी आल्यावर बघितले दोन्ही पोर आनंदानी नाचत होती. बाबा बाबा! ते पहा फुलपाखरू किती सुंदर दिसतंय. एक निळ्या रंगाचे फुलपाखरू खोलीत इकडे-तिकडे उडत होते. पोर ही त्या बरोबर आनंदाने नाचत होती. घरातील सर्व पंखे बंद होते. फुलपाखराला इजा होऊ नये म्हणून मुलांनी पंखे बंदच ठेवले होते.

रात्र झाली, मुलं बैठकीच्या खोलीत कुलर सुरु करून झोपायची म्हणून फुलपाखराला खोलीतून बाहेर पळवल, दरवाजे बंद केले. पंखा व कुलर सुरु केला आणि आम्ही ही झोपी गेलो.

सकाळी झोप उघडली. मागच्या वरांड्यात येऊन वाश बेसिन वर तोंड धुतले. बैठकीतल्या खोलीत आलो. बघितले एका कोनाड्यात ते फुलपाखरू मरून पडलेले होते. कदाचित रात्री मागच्या वरांड्यातून घरात शिरले असेल आणि पंख्यात येऊन त्याचा जीव गेला असेल. काही क्षण मी प्राणहीन फुलपाखरा कडे बघत राहिलो. विचारकरू लागलो. यात फुलपाखराची काय चुकी. त्याचा आईस काय माहिती, इथली झाडे एका स्वार्थी माणसाने कापून टाकली आहेत. त्याची आई इथे आली - झाड व वेली दिसली नाहीत - पण अंडी घालण्याची वेळ झाली असल्या मुळे त्याचा आईला गमल्यातल्या एका रोपट्यावरच अंडी घालावी लागली असेल. झाडा एवजी बैठकीच्या खोलीत त्याचा जन्म झाला. एखाद रात्र आपल्या जन्मस्थानी घालवून तो पुढच्या प्रवासासाठी निघून गेला असता. जिवंत राहीला असता तर पुढच्या पिढी साठी अंडी घालण्यास परत इथआला असता. पण ते होण आता शक्य नाही. भारी मनाने फुलपाखराला उचलले आणि बाहेर फेकले. पुन्हा वाश बेसिन वर येऊन हात धुऊ लागलो. लेडी मेकबेथची आठवण आली. कितीही हात धुतले तरी आपण या पापातून मुक्त होऊ शकतो का? असा विचार मनात आला. एक फुल पाखरू नव्हे तर फुलपाखराच्या भविष्यातल्या. समूर्ण पिढ्या स्वार्थापोटी मी नष्ट केल्या होत्या. आता ते इथे कधीही दिसणार नाही. खरोखरच! त्या नंतर कधीही गच्चीवर किंवा आमच्या राहत्या भागात निळ्या रंगाचे फुलपाखरू कधीही दिसले नाही. आज ही कधी फुलपाखरू दिसले कि त्या फुलपाखराची आठवण होते. बैठकीची खोली बांधताना एकदाही आपल्या मनात झाडावर व वेलीवर राहणाऱ्या जीवांचा विचार का नाही आला? आला असता तर कदाचित निळे फुल पाखरू आजही जिवंत असते.

वारांगना

2011-10-08T21:46:00.001-07:00

तिच्या देहात नव्हता
वासनेचा गंध
तिच्या डोळ्यात होता
प्रश्न पोटाचा वांझ

कवितेचा कीड़ा

2011-10-06T04:51:00.001-07:00

कवितेचा कीड़ा जेंव्हा डोक्यात शिरतो
करितो यमकांची जुळवा-जुळवी
ताबा तोंडाचा घेतो

फिरतो सैर-भैर तो.

कानात बोळे घालूनी
भयक्रांत बायको वावरते घरी
पोरे ही म्हणती पपा
होतो अभ्यासाचा हर्जा.

हातात चोपड़ी पाहुनी
मित्रही पळती दूर किती
पाहुण्याची लाट आटली
निस्तब्ध शांती घरी पसरली.

आता रात्रीच्या एकांती बैसुनी
माझी मीच ऐकतो कविता.

आप्त ही म्हणती 'वैनी'
गेले हो पार कामातुनी आता.
दाखवाहो 'ह्याना' एकदा
नेवून वेड्यांच्या इस्पिताळी
वाया गेला एक 'माणूस'
लागून कवितेच्या नादी.

वसुधैव कुटुम्बकम ???

2011-09-29T07:01:00.000-07:00

देशाचे पेय, पेप्सीकोला.
देशाचे जेवण, पित्जा-बर्गर.

देशात शिक्षण, आंग्ल भाषा.
देशाची बैंक, स्विस बैंक.

प्रेमाचा दिवस, वेलेंटाईन डे.
देशाची नेता, विदेशी मूळ.

स्वदेशी भारत, ग्लोबल इण्डिया.
यालाच म्हणतात, वसुधैव कुटुम्बकम.

'टायपिस्ट' बायकोचा

2011-09-28T07:31:00.000-07:00

( आपल्या श्रीमतीची रेसिपीज टाईप करताना सुचलेली वात्रटिका, तशी ती माझ्या कविता कधीच वाचत नाही (माझे सौभाग्य), पण तिने ही वात्रटिका वाचली तर काय होईल...)

संसाराच्या गाडीची
चाके दोन्ही आम्ही.
एकानी उचलली लेखणी
दुसरा का राहणार मागुती.

एके दिवशी वदली

कवितेच्या नावानी
रात्रीच्या एकांती
काय बघता तुम्ही
ठावे आहे समदी.

आता रंभा-उर्वशी सोडूनी
लागा बायकोच्या नादी.
वर्षांपासुनी भरते मी
तुमच्या पोटाचा गड्डा.

जिभेचा स्वादाला
थोडे तरी जगा.

बाण जिव्हारी लागला.'
बायकोच्या 'खाद्ययात्रेसाठी'
बनलो गुपचूप 'गिनीपिग'
नित-नवीन रेसिपीज
पचवू मी लागलो.
कारल्याचे सूप ही
आनंदाने गिळू लागलो.

कल्पनेची कविता
विसरुनी मी गेलो.
बायकोसाठी आता
टायपिस्ट मी झालो.

समुद्राचे काळीज/ समुद्र आणि धरतीची अनोखी प्रेम कहानी

2011-09-12T22:30:00.001-07:00

सृष्टीकर्त्याने पृथ्वीवर प्रथम समुद्र आणि धरतीची निर्मिती केली. पृथ्वीवर चैतन्य रहाव म्हणून त्यांचा हृदयात प्रेम आणि काम भावना ही निर्माण केली. हीच प्रेम आणि काम भावना आजही पृथ्वीवरील समस्त चराचरात भरलेली आहे. अनादी काळापासून समुद्र आणि धरती एकत्र चालत आले आहे. साहजिकच आहे एकत्र चालणार्या दोन जीवांमध्ये प्रेम भावनेने एकत्र येणारच. पण त्यांचे मीलन म्हणजे पृथ्वी वर प्रलय. म्हणून सृष्टीकर्त्याने समुद्राकडून वचन घेतले - युगांत पर्यंत दूर राहणे. प्रेम आणि कामभावने अभावी पृथ्वीवर जीवन निर्मितीही ही अशक्य होती. पण जिथे प्रेम आहे तिथे मार्ग ही आहे.

वसंतात धरती फुलांनी शृंगार करते वातावरणात कामगंध दरवळू लागतो. समुद्राच्या हृदयात ही काम भावना जागृत होते. तो मीलना साठी उत्सुक होतो. पण सृष्टीकार्त्याला दिलेले वचन आठवून तो विवश होतो. विरहाग्नीत जळण्याशिवाय दुसरा पर्यायच त्यापाशी नाही. तीच दशा धरतीची ही होते. ग्रीष्माच्या तापा मुळे प्रेमाच्या (पाण्याच्या) अभावी पृथ्वीवरील जीवसृष्टीत ही हाहाकार माजतो. समस्त जीवसृष्टी आकाशाकडे टकलावून मेघांची वाट बघू लागते. प्राण्यांची ही दशा धरतीला बघवत नाही. ती समुद्राकडे याचना करते- माझ्यासाठी नव्हे पण माझ्या हृदयावर बागडणार्या या जीवांवर तरी दया करा. काहीतरी मार्ग काढा!

विरहाग्नीत जळणाऱ्या धरतीची ही दशा समुद्राला बघवत नाही. अखेर त्याला मार्ग सापडतो. समुद्राचे काळीज वितळते व नाभातशिरून तो मेघांचेस्वरूप धारण करतो. वर्षाऋतुत हे मेघ धरतीवर प्रेमाच्या वर्षाव करतात. धरतीवरील समस्त प्राणी या प्रेमवर्षावात चिंब भिजतात व सर्वत्र नवचैतन्य बहरते.

समुद्र आणि धरतीचे असे अद्भुत मीलन पाहून कवींनी मेघ आणि धरतीच्या प्रेमावर लांखो कविता रचल्या असतील पण त्यांस काय माहित मेघांमध्ये असते समुद्राचे काळीज.

राजा आणि त्याचे पाळीव कुत्रे

2011-08-15T02:50:00.000-07:00

सूतजी म्हणाले, जंबूद्वीपे, भरतखंडे यमुनेतटी इंद्रप्रस्थ नावाची एक सुंदर अशी नगरी होती. तेथे उल्कामुख नावाचा एक राजा राज्य करीत होता. माणूस दगा देतो पण कुत्रे आपल्या मालकाशी सदैव एकनिष्ठ राहतात म्हणून वाघा सारखे आडदांड असे दोन कुत्रे स्वत:च्या रक्षणासाठी त्याने पाळले होते. कुत्रे ही राजाच्या प्रत्येक आज्ञेचे पालन तत्परतेने करायचे. राजा कुत्र्यांना आपल्या पासून कधीही दूर करीत नसे. कित्येकदा 'संकटकाळी' कुत्र्यांनी राजाचे रक्षण केले होते. राजाचे कुत्र्यांवर अत्यंत प्रेम होते. राजसभेत सुद्धा राजा कुत्र्यांना आपल्या सोबत घेऊन जायचा अर्थातच कुत्र्यांच्या साखळ्या त्याचा हातात राह्यच्या. लोक ही म्हणायचे राजा आणि कुत्रे म्हणजे एक जीव दोन प्राण.

पण अलीकडे राजाचे कुत्र प्रेम राजाला भोवू लागले होते. दरबारात कुत्रे नुसते भुंकायचे नाही तर कधी कधी साखळी तोडून मंत्री आणि सरदाराना चावायला कमी करायचे नाही. पण यात कुत्र्यांची काहीच चुकी नव्हती. कुत्रे म्हणजे एकनिष्ठ आणि आज्ञाकारी. आपल्या दिव्यचक्षुंनी घोटाळेबाज मंत्री आणि सरदाराना ओळखून राजाला सावध करण्यासाठी ते मंत्र्यांवर भुंकायचे. त्यांस काय माहित, अधिकांश घोटाळ्यामागे राजाचे आणि राणीचे नातलग असल्यामुळे, राजाला माहित असूनही राजा दुर्लक्ष करायचा. पण कुत्र्यांच्या ह्या भुंकण्यामुळे, मंत्री आणि सरदार घाबरायचे त्या मुळे राजसभेचे कामकाज नेहमीच अर्धवट राहायचे. आणि एक दिवस तर कहरच झाला, कुत्रे शयनग्रहात चक्क 'राणी' वर भुंकले. आता मात्र राजाचा नाईलाज झाला. काही उपाय कारणे गरजेचे होते.

एक दिवस एक महात्मा राजा घरी आला. तो म्हणाला राजा मजजवळ चमत्कारी साखळ्या आहेत. ह्या साखळ्या त्यांच्या गळ्यात बांध, तुझ्या आज्ञाशिवाय ते कुणावरही भुंकणार नाही किंवा कुणालाही चावणार नाही. राजाने महात्माने दिलेल्या साखळ्या कुत्र्यांच्या गळ्यात बांधल्या. राजा दोन्ही कुत्र्यांना घेऊन फिरायला निघाला. एक कुत्रा, एका पाद्चारीवर भुंकला. राजाने त्याची साखळी ओढली, साखळी कुत्र्याचा गळ्याभोवती कसु लागली, कुत्र्याचे प्राण कासाविस होऊ लागले. कुत्रा भुंकायचा थांबला. कुत्रे बुद्धिमान असतात, 'समजायचे ते समजले'. दुसर्या दिवशी राजा कुत्र्यांसोबत दरबारात आला. नेहमी प्रमाणे मंत्री आणि सरदार दूर उभे होते. राजा हसत-हसत त्यांस म्हणाला मंत्र्यानो घाबरू नका, आता माझ्या आज्ञेशिवाय कुत्रे कोणावरही भुंकणार नाही आणि चावणार नाही. त्या दिवशी राजसभेचे कामकाज सुरळीत पार पडले.

सूत म्हणाले, मुनिनो ज्याला या कथेचा अर्थ गवसेल तो कलयुगात, भरतखंडात निर्विघ्नपणे राज्य करेल.

समलेंगिकता एक विकृती

2011-07-31T07:01:00.000-07:00

कालच वर्तमान पत्रात वाचल हरियाणाच्या एका कोर्टाने समलेन्गिक जोडप्याच्या संरक्षण देण्याचे आदेश दिले कारण समाज त्या जोडप्याच्या जीवावर उठलेला आहे. समाज समलेन्गिक संबंधाना एक विकृती म्हणून पाहतो आणि अश्या संबंधांचा विरोध करतो. तर दुसरी कडे काही बुद्धीजीवी (?) अश्या संबंधाना कायद्याचे संरक्षण देणे काळाजी गरज आहे असे मानतात. सरकारने कायदा बनवून समलेन्गिक विवाहाला मान्यता द्यावी अशी त्यांची अपेक्षा. प्रत्येक माणसाला त्याचा हिशोबाने जीवन जगण्याची स्वतंत्रता आहे आणि या स्वतंत्रेच रक्षण करण सरकारच दायित्व आहे.

आपण परमेश्वराच्या 'अर्ध-नारीश्वर' या स्वरूपाचे पूजन करतो. स्त्री-पुरुषाचे मिलन मानवजातीच्या अस्तित्व करता आवश्यक आहे याचेच प्रतिक म्हणजे "अर्धनारीश्वर". आपणास माहित आहे, परमेश्वरच्या मनात एका पासून अनेक होण्याची इच्छा निर्माण झाली आणि सृष्टीच्या निर्मितीची सुरवात झाली. वैज्ञानिक भाषेत याला "बिग बैंग" असे म्हणतात. त्या क्षणापासून परमात्मा रचित प्रत्येक जीव " एका पासून अनेक होण्याची" इच्छा मनात धारण करून सृष्टी निर्मितीची परमेश्वराची इच्छा पूर्ण करीत आहे. एक कोशकीय जीव स्वत:ला विभाजित करून एका पासून अनेक होते. परमेश्वराने स्त्री-पुरुष या रूपाने मानवजातीची निर्मिती केली आहे. अन्य जिवांप्रमाणे 'एका पासून अनेक होण्याची' परमेश्वरी इच्छा मानवा मधे ही आहे. हीच इच्छा मनात धारण करून स्त्री-पुरुष एका दुसर्या कडे आकर्षित होतात. स्त्री 'बीज', पुरुष वीर्य ' धारण करते आणि मानवाची एका पासून अनेक होण्याची मूळ इच्छा पूर्ण होते. स्त्री-पुरुषांच्या मिलनाचा मूळ उदिष्ट संतान प्राप्ती होय या मुळेच 'एका पासून अनेक होण्याची" मानवाची इच्छा पूर्ण होते. केवल यौन आनंदा साठी होणार्या स्त्री-पुरुष संबंधाना आपल्या प्राचीन मनीषीनी कधीही उचित मानले नाही कारण अश्या सम्बंधान मुळे विकृत संतती निर्मित होते. म्हणून प्राचीन ऋषी-मुनींनी, स्त्री-पुरुषांच्या या संबंधाना 'विवाह' या रूपाने परिभाषित केले.

समलेन्गिक व्यक्ती परमेश्वर प्रदत्त मानवाची 'एका पासून अनेक होण्याची' मूळ इच्छा पूर्ण करू शकतो का? आपण सर्वाना माहित आहे. बिना पुरुष वीर्य धारण केल्या स्त्री बीज फलित होऊ शकत नाही. समलेन्गिक व्यक्ती 'एका पासून अनेक होण्याची' मानवाची मूळ इच्छा कधीच पूर्ण करू शकत नाही. आपणास वाटत असेल केवळ यौन आनंदा साठी समलेन्गिक संबंध ठेवले जात असतील. पण इथे एक गोष्ट नमूद कारणे जरुरू आहे. 'आनंद' निर्मिती मधे असतो जिथे पुरुष वीर्य आणि स्त्री बीज फलित होऊ शकत नाही अश्या मानवजातीला विनाश्याच्या मार्गावर नेण्यार्या समलेन्गिक व्यक्तींना 'यौन आनंद' कधीच प्राप्त होत नाही. अश्या व्यक्ती आयुष्यभर पीडा आणि दुख: भोगतात. खरे म्हणजे समलेन्गिक्ता माणसात दडलेली एक विकृती आहे. एक मानसिक बिमारी आहे. सम लेन्गिक व्यक्ती कडे सहानभूतीने पाहून, योग्य डॉक्टरी सल्ला आणि चिकित्सा केल्यास त्याला या विकृती पासून मुक्ती सहज मिळू शकते. समलेन्गिक्तेला प्रोत्साहन देणे म्हणजे मानवजातीला विनाशाच्या मार्गावर प्रवृत्त कारणे होय. मानसिक रोगाने झपाटलेल्या समलेन्गिक समर्थकांचा विरोध कारणे ही काळाजी गरज आहे.

क्षणिका / रात्र श्रावणी /मृगाचा पाऊस/ कोरडा समुद्र

2011-07-12T07:39:00.000-07:00

रात्र श्रावणी

प्रेमात भिजली
रात्र श्रावणी.
गालावर लाली
पहाट सोनेरी.

मृगाचा पाऊस

मृगाच्या पाऊसात

चिंब भिजली.

शरदाच्या कुशीत
धरणी प्रसवली.

कोरडा समुद्र

विरही वेदनेचा

खाऱ्या अश्रूंचा

समुद्र कोरडा.

[एकत्र चालत असूनही धरती आणि समुद्राचे कधीच मिलन होत नाही. खाऱ्या अश्रूंचा समुद्र प्रेमाचा गोड ओलावा आणणार तरी कुठून?]

ती आठवण, ते सूर आणि मी

2011-07-08T21:56:00.000-07:00

क्षणा पुरता घडणाऱ्या गोष्टी आपण सहजतेने विसरून जातो. पण पंचवीस - सव्वीस वर्षानंतर तीच घटना आपल्या समोर येते व आयुष्याला एक नव वळण देते. निराश मनात आशेचा संचार करते. असाच एक अनुभव. वर्ष २००७, मईचा महिना , काही महिन्यान पासून कमरेचे दुखणे वाढत होते. डॉक्टर कोठारीना विश्रांतीचा सल्ला दिला होता. पण आपण मराठीमाणूस. आपल्या कामाप्रती अधिक निष्ठावान. मग व्हायचा तोच परिणाम झाला. एक दिवस रात्री जेवल्या नंतर हात धुवत असताना पाठीत विजा चमकल्या. डावा पाय सुन्न झाल्या सारखा वाटला. असंख्य वेदना कमरे व पायातून उमटल्या. पाय सरळ करता येत नव्हता कसबस रात्र जागून काढली. सकाळी एम्बुलेन्स बोलवली.   स्ट्रेचर टाकून मला सफदरजंग हॉस्पिटलला नेले. पहायचा दिवस नसतानाही डॉक्टर कोठारी मला बघण्यासाठी हॉस्पीटला आले. डॉक्टरांचं न ऐकणार्या पेशंटच आणखीन काय होणार, डिस्क स्लीप झालेली आहे, त्यांनी निर्वाळा दिला. आपण पंधरा दिवस वाट पाहू, काही फरक पडला तर ठीक, अन्यथा ऑपरेशन शिवाय दुसरा पर्याय नाही. बिस्तरावर न हलता-डुलता पडून राहाण्याचा सख्त आदेश ही मला दिला. खंर म्हणाल तर त्या वेळी जरा ही पाय हलला तर एवढ्या वेदना होत होत्या की हालण- डुलण शक्यच नव्हत. म्हणायला सोप आहे, "प्रात:विधी" पासून सर्वकाही बिस्तरावर करताना, शरीरापेक्षा मनाला किती यातना होतात, हे रोगीच जाणतो. पाच-सहा दिवस उलटले, वेदना किंचित ही कमी होत नव्हत्या. डावा पाय सरळ करता येत नव्हता. कमरेतून ही भयंकर वेदना उठायच्या. रात्री छोट्या स्टूल वर पाय ठेउन झोपण्याचा असफल प्रयत्न करायचो. झोपेचा अभाव आणि दुखण याचा परिणाम शरीरावर व मनावर होऊ लागला होता. कदाचित आपण कधीच बिस्तरावरून उठू शकणार नाही असे वाटू लागले होते त्या मुळे मनात निराश्याची भावना दाटू लागली होती.

मग तो दिवस उगवला. रात्रीची वेळ होती, झोपण्याचा प्रयत्न करत होतो, तेवढ्यात बायको म्हणाली, "सा रे ग म" पुन्हा सुरु झाल आहे. गाणे ऐका थोड बर वाटेल अस म्हणत तिने टीवी लावला. पण वेदने मुळे गाणे ऐकण्यात लक्ष लागेना.

अचानक "क्षण दिपती क्षण लपती, भिजुनी उन्हें चमचमती " हे सूर काना वर पडले. अचानक पंचवीस पूर्वीची घटना डोळ्यांसमोर तरळली, पावसाळ्याचे दिवस होते. श्रावणाचा महिना असल्या मुळे ऊन-पावसाचा खेळ सुरु होता. ऑफिस सुटल्या वर चार्टर बस साठी वाट पाहत कृषी भवनच्या बसस्टाप वर उभा होतो. क्षणभरा करता पावसाची एक जोरात सर आली आणि चिंब भिजवून गेली. पुन्हा ऊन निघाले. अचानक डोळे प्रकाशात दिपले. वळून बघितले तिच्या सोनेरी केसात अडकलेल्या पावसाच्या थेम्बातून परावर्तीत होऊन सूर्य प्रकाश माझ्या डोळ्यांवर पडत होता.   पांढर्या सलवार-कुर्त्यात भिजलेली ती अतिशय सुंदर दिसत होती. तिच्या वरून दृष्टी हलत नव्हती. काही क्षणानंतर वरती आकाशाकडे बघितल सूर्यदेव ही ढगाचा परदा सारून भिजलेल्या सौंदर्याचा आस्वाद घेत होते. मला हसू आले. मनातल्या मनात शीळ घालत पुटपुटलो    "सूर्यदेव तुम्हीही आमच्या सारखे, दिसली पोरगी की शीळ घातली. तुम्हाला स्वर्गात अप्सरांची काय कमी, पृथ्वीवरच्या सौंदर्याला का म्हणून बघता. काही आमचा विचार करा." तेवढ्यात चार्टर बस आली. बस मधे चढलो. खिडकी जवळची सीट मिळाली. बस सुरु झाली. सहज लक्ष गेल, पश्चिम दिशेला आकाशात इंद्रधनुष्य उमटलेल दिसत होत.   गाण संपता-संपता केन्हां डोळा लागला कळलंच नाही. दुसर्या दिवशी सकाळी उठल्यावर जाणवलं, वेदना पुष्कळ कमी झालेल्या होत्या.    पाया खालचा स्टूल दिसत नव्हता. झोपेत पाय आपोआप सरळ झाला होता. बायकोचा चेहरा ही आज उजळल्या सारखा दिसत होता. इतक्या दिवसांपासून ती पतिव्रता ही नवर्या बरोबर रात्र जागून काढत होती.    काल छान झोप लागली वाटत. तुमच्या साठी 'पॉट' घेऊन येऊ का, तिने विचारले. मी म्हणालो, आज बिस्तरावर नाही. मुलाच्या मदतीने toilet पर्यंत गेलो.

रात्री ऐकलेले ते सूर आठवले, ती आठवण ही डोळ्या समोर आली. खरोखरच संगीतात एवढी शक्ती असते की एका रात्रीत वेदना कमी होतात व शरीरात नवीन चैतन्य निर्माण होते. नंतर कळले ती गायिका सायली पानसे होती. हळू हळू तब्येतीत सुधारणा होऊ लागली. सप्टेंबर महिन्याचा अखेरीच ऑफिस जॉईन केल. माझ्या ठीक होण्यात डॉक्टर कोठारींचा मोठा वाट होता यात शंका नाही. पण त्या दिवशी ऐकलेल्या त्या सुराचा व त्या आठवणीचा ही मोठा वाटा आहे हे ही तेवढंच सत्य. पण एक राहून गेल त्या गायिकेची कृतज्ञता व्यक्त करण. आज चार वर्षांनतर का होईना   तिचीही कृतज्ञता व्यक्त करतो आहे.

जाहिरात आणि सदोबा / (वात्रटिका)

2011-07-01T22:54:00.000-07:00

सदोबा जाहिरातीला भुलून नेहमीच खरेदी करतो. पण जाहिरातीत दिलेला इशारा त्याला समजत नाही "डाग चांगले असतात" असं चक्क जाहिरातीत म्हंटले असतानाही सदोबाने ते साबण खरेदी केले. मग काय जाहले असेल:

ब्रान्डेड साबणाने
सदोबाने कपडे धुतले.
डाग चांगले-चांगले
कपड्यावरती उमटले.

सदोबाचे दात दुखत होते. दाताचा परमनेन्ट इलाजासाठी आमचे टूथपेस्ट वापरा 'दात स्वच्छ होतात', ही जाहिरात बघून सदोबाने टूथपेस्ट विकत घेतली. पुढे काय जाहले:

ब्रान्डेड टूथपेस्टने
दात स्वच्छ केले.
आता पांढर्या शुभ्र दातांची
कवळी सदोबा लावितो.

सदोबाने आपल्या बायकोसाठी जाहिरातीत हिरोईनने वापरलेले 'आल क्लिअर' शेम्पू आणले. पुढे काय जाहले असेल:

डोक्याला तिने
आल क्लिअर लाविले.
विग घालूनी ती आता
छान - छान दिसते.

'आल क्लिअर' चा अर्थ सदोबाला कळला असता तर बायकोसाठी विग विकत घेण्याची नौबत आली नसती. एक मात्र खंर, तेल आणि शेम्पूचा खर्च वाचला. जाहिरातीला दोष देण्यापेक्षा जाहिरातीत दिलेला इशारा समजण्याची गरज आहे. हे सदोबाला तरी आता नक्की समजले असेल.

समर्थ विचार/ (१) (नेतृत्व गुण)/ पराजयाची कारणे

2011-06-29T07:24:00.000-07:00

अखंड सावधान असावे I दुश्चित कदापि नसावे I
त्याचा त्याचा जो व्यापार I तेथे असावे खबरदार I
हिंदीत एक म्हण आहे " सावधानी हटी और दुर्घटना घटी".    प्रत्येकाला सावध व खबरदार रहावेच लागते मग नौकरी असो वा धंधा.    राजकारणी लोकांना तर जास्त सावध राहावे लागते. त्यांच्या थोड्याश्या असावधानिमुळे देशाचा इतिहास बदलून जातो.     बिजापुरचा सरदार अफजलखान शिवाजीवर चालून आला. शिवाजीने घाबरण्याचे सोंग घेतले. अफजलखानास खूष करण्यासाठी सोने-चांदी, हिरे- जवाहराताने भरलेले नजराण्यांचे ताटे अफजलखानास पेश केले.   अफजलखानास वाटले शिवाजी घाबरला.   त्याला शत्रूचे मनोगत कळले नाही. तो शिवाजीस भेटण्यास प्रतापगड्याच्या पायथ्याशी येऊन पोहचला. पुढे काय झाले हे सांगण्याची गरज नाही. असाच काहीसा प्रकार त्या योगीपुरुषा बरोबर दिल्लीत घडला.   आधी आदर-सत्कार नंतर ...
त्या योगी पुरुषाला देशात पसरलेल्या भ्रष्टाचाराचा नायनाट करायचा होता. त्या साठी त्याने जीवाचे रान केले. संपूर्ण देश आपल्या पायदळी तुटविला. जनते समोर आपले विचार मांडले. भ्रष्टाचार विरुद्ध जनतेत काही अंश का होईना, जागृती ही निर्माण केली. त्याला वाटले करोडो लोग आपल्या मागे आहेत. सरकार आपल्या मागण्या पूर्ण करेल, काळ्याधना विरुद्ध आपली मोहीम अवश्य यशस्वी होईल. ह्या इराद्याने त्याने दिल्लीत तळ ठोकला. सरळ सत्तेला आव्हान दिले. मुरब्बी राजनेत्यांनी त्याला हातोहात मूर्ख बनविले.  भ्रष्टाचारा विरूद्धचे हे आंदोलन, एका रात्रीतच पार पडले.

जनतेचे समर्थन असतानाही आंदोलन असफल झाले, याचे कारण शोधताना समर्थांचे विचार आठवले:-
जनांचा प्रवाह चालला I म्हणजे कार्यभाग आटोपला I
जन ठायी ठायी तुंबला I म्हणजे खोटे I
जनतेला आपले विचार कळले आहे व आपल्या विचारांशी सहमत ही आहे. याचा अर्थ आपले कार्य सिद्ध झाले असे वाटणे म्हणजे खोटे. इतिहासात अशीच एक घटना : पन्नास हजारांपेक्षा जास्त फौजेनिशी हेमू अकबरचा पाठलाग करीत होता. शेवटी पानिपतच्या मैदानात हेमूने अकबरास गाठले. नाईलाजाने बैरम खानच्या नेतृतवाधीन असलेल्या तीन हजाराज्या तटपुंज्या फौजेनिशी अकबर ने झुंज दिली. पण युद्धात काय झाले. एक बाण हेमूच्या डोळ्यात लागला. तो हत्ती वरून खाली पडला. हत्तीवर राजा नाही हे कळताच त्या विशाल सेनेने पलायन केले. देशाचा इतिहास बदलला. अकबर युद्ध जिंकला. दिल्लीचा बादशाह झाला. मोगलांचे राज्य देशभर पसरले.   हेमू जवळ पन्नास हजारांच सैन्य होते. सैनिकांना बाण, तलवार, भाले इत्यादी अस्त्र-शस्त्र ही चालविता येत होते. त्यांना युद्ध सहज जिंकायला पाहिजे होते, तरीही ते हरले कारण? सेनेच नेतृत्व करणारा अन्य कोणीही नव्हता.

अचूक यत्न करवेना I म्हणून केलेले सजेना I
आपला अवगुण जाणवेना I काही केल्या II (१२-२-६)
आपला उद्येश्य कितीही पवित्र असला तरीही, अचूक प्रयत्न व नियोजनाचा अभावी कार्य सिद्ध होत नाही. आपल्या दोषांमुळे आपण अयशस्वी होतो. आपल्यातल्या दोषांना दूर करून, योग्य मार्गाचा अवलंबन केल्यानेच कार्य सिद्ध होते. दुसर्यांना दोष देण्यात काहीच अर्थ नसतो. इतिहासातले असेच एक उदाहरण. शाईस्ताखान पुण्यात तळ ठोकून होता. या मुरलेल्या सरदार सोबत लाखांच्यावर सैन्य होत. तरीही शिवाजीने त्याचा पराभव केला. शिवाजीने जाणले, सरळ युद्धात शाईस्ताखाणास पराजित करणे शक्य नाही. शिवाजी ने दुसरा मार्ग निवडला. रात्रीच्या वेळी छापा मारला व युद्ध जिंकले. त्यांनी अचूक मार्ग निवडला होता व कार्य सिद्ध करण्यासाठी योग्य नियोजन ही केले होते.
आपल्या हातून काय चुका झाल्या हे आपल्याला कळल तर आपण त्या चुका दुरुस्त करू शकतो. समर्थांनी म्हटले आहे:

मूर्खपणा सांडीत जाते I शहाणपण शिकता येते I
कारभार करिता उमजते I सकळ काही (१४-६-६ )

यमुना तीरे एक आठवण / (दिल्लीतली यमुना काल आणि आज)

2011-06-20T07:02:00.000-07:00

यमुना तीरे एक आठवण / (दिल्लीतली यमुना काल आणि आज)

तीस वर्षानंतर यमुनेच्या घाटावर मी उभा होतो. काठावरच्या मंदिरांना टाळे लागलेले होते. सर्वत्र शुकशुकाट होता. चिट-पाखरुही दिसत नव्हते. यमुनाही घाटापासून दूर गेलेली होती. वाळूत व घाणीत चालत -चालत यमुनेच्या काठी पोहचलो. नाल्या सदृश्य दिसणाऱ्या यमुनेच्या काळकुट्टा पाण्याला घाण वास येत होता. अंघोळीच सोडा पाण्याला हात लावायची पण हिम्मत नाही झाली. यमुनेत फक्त नाल्यांचे पाणी होते. अश्या यमुनेकाठी कोण फिरायला येणार आणि कोण्या भक्ताची हिम्मत आंघोळ करण्याची होईल, हा विचार सहज मनात डोकावून गेला. साहजिकच यमुना काठच्या या घाटांच अस्तित्व संपुस्टात आल होत. यमुनेची ही दशा पाहून डोळ्यांत पाणी आल, जुन्या आठवणी जागा झाल्या.

सत्तर आणि ऐंशीचा काळ - उन्हाळ्याच्या सुट्यात आमच्या मोहल्यातले सर्व मुल-मुली सकाळी पाच वाजता यमुने वर फिरायला जायचे. मोरीगेट मधून बाहेर पडल्यावर तिकोना पार्क लागायचा. अन्ग्रेजांचा राजवटीत बांधलेला हा अतिशय सुंदर बगीचा होता. पुढे रस्ता क्रॉस केल्यावर मुगल कालीन सुंदर आणि विस्तीर्ण बगीचा लागायचा. त्या बगीच्यात विभिन्न प्रकारच्या फुलांची व झाडांची भरमार होती. त्यात मुगल शहजादी 'कुद्सिया बेगमचा' मकबरा असल्या मुळे त्याला कुद्सिया बगीचा असे नाव होते. थोड्यावेळ बगीच्यात खेळायचो आणि दमल्यावर सध्याचा 'रिंग रोड' क्रॉस करून यमुनेच्या तीरा वर पोहचायचो. आंघोळ करून पुन्हा परतताना बागीच्यातून मोगरा, चंपक, गुलाब, सदाफुली, झेंडू, घंटेची अश्या वेगवेगळ्या फुलांना एकत्र करून घरी परत यायचो. रस्त्याकाठी कडुलिंबाची व जांभळाची झाडे ही होती. त्याकाळी यमुनेच्या काठावर भरपूर मंदिरे होती. एका घाटावर यमुनेची मूर्ती ही होती. त्या काळी संध्याकाळच्या वेळी लोक यमुनेकाठी फिरायला यायचे व नदीत नौका सफरीचा आनंद घ्यायचे. फार कमी लोकांना माहित असेलसंध्याकाळी यमुनेची आरतीही व्हायची. वातावरण गजबजलेल असायचं. काठावर काही मोठ्या पैलवानाचे आखाडे ही होते. एका घाटावर पोहण्याच शिक्षण देणारा एक क्लब ही होता कदाचित "जुगलकिशोर तैराकी संघ' नाव असाव. त्या काळचे काही प्रसिद्ध तैराक या क्लब मधून तैयार झाले होते. उन्हाळ्यातही यमुनेचे पात्र रुंद असायचे. भरपूर व स्वछ पाणी असल्या मुळे सध्या डोळ्यानाही मासोळ्या पाण्यात दिसायच्या.

सन ऐंशी मधे आम्ही जुनी दिल्ली सोडली आणि त्या बरोबर यमुनेशी असलेल नात ही तुटल. यमुनेला मानवाची नजर लागली. विकासाच्या नावावर बगिच्यांची ९०% जागा, रस्ते, उडाणपूल, अंतर्राजीय बस स्थानकांनी बळकावली. मेट्रो साठी ही काही जागा गेली. ऐंशीच्या दशकात हरियाणात बनण्यार्या कालव्यांमुळे व दिल्ली शहरातल्या लोकांना पाणी पुरवण्यासाठी मोढ्या प्रमाणात नदीचे पाणी अडविण्यात आले. वजिराबाद नंतर फारच थोड्या पाण्यानिशी यमुना दिल्लीत प्रवेश करते. आणि दिल्लीत प्रविष्ट झाल्या बरोबरच - दक्षिण-पश्चिम दिल्लीच्या टोकावर वसलेल्या नजफगढ झील मधून निघणारी कधी-काळची एक पावसाळी नदी २०-२५ किलोमीटरची यात्रा करून यमुनेत मिळायची. आज तिला नजफगढ नाला अस म्हणतात. संपूर्ण उत्तर आणि पश्चिम दिल्लीचे सांड पाणी व कारखान्याचे प्रदूषित पाणी घेऊन हा नजफगढ नाला दिल्लीच्या सीमेंवरच यमुनेला येऊन मिळतो. वेगळ सांगायला नको नजफगढ झील ही आज आपल्या अस्तित्व करता संघर्ष करीत आहे भू-माफियांची नजर हिला लागलेली आहे. दिल्लीत आज वाहणाऱ्या यमुनेत ९०% टक्के पाणी नाल्यांचेच आहे. भारी-मनाने घरी परतलो. कालियनागाची कथा आठवली. यमुनेच्या डोहात कालियनागचे वास्तव्य होते. गाई-म्हशी पाणी पिऊन मरू लागल्या होत्या. एकदा खेळता-खेळता बालगोपाळांचा चेंडू नदीत पडला. चेंडू आणायला कृष्णाने यमुनेत उडी टाकली व कालियनागाला पराजित करून यमुनेपासून दूर केले. त्या वेळी कृष्ण होता पण आज यमुनेचे रक्षण कोण करणार? कालीयनागापेक्षाही अत्यंत विषारी नागांना आपल्या नद्यांमधून कोण हाकलून लावणार? हाच यक्ष प्रश्न आज डोळ्यांसमोर आहे.

विक्रमादित्य आणि सिंहासन चार पुतळी

2011-06-18T01:30:00.000-07:00

जम्बुद्वीपे भरतखंडे क्षिप्रा तटे सुन्दर रम्य अशी अवन्ती नगरी होती. क्षिप्रा तटावर विक्रमादित्य दररोज नियमितपणे राज्यलक्ष्मीची 'पत्र, पुष्प, धुप, दीप आणि नैवेद्य' दाखवून पूजा करायचा. अखेर 'राज्यलक्ष्मी' प्रसन्न झाली. तिच्या कृपेने आज विक्रमादित्य सिंहासनावर बसणार होता. राजदरबार गच्च भरलेला होता. मंत्री, सामंत, आमंत्रित अतिथि व विदेशी पाहुणे उपस्थित होते. विक्रमादित्याची नजर सुवर्णजडित भव्य सिंहासनाकड़े गेली. आता फक्त तीन पायर्या चढून तो सिंहासनावर बसणार होता.   विक्रमादित्य पहिल्या पायरीवर पाय ठेवणार, तेवढ्यात पायरीतून एक पुतळी प्रगट झाली. तिच्या डोळ्यांवर पट्टी बांधलेली होती. ती विक्रमादित्याला उदेश्यून म्हणाली विक्रमा, "राजाची नजर कशी असावी"?   विक्रम म्हणाला "राजा गरुडा सारखा असतो", आपल्या तीक्ष्ण नजरेने प्रजेला त्रास देणार्या सर्पसमान मंत्री, सामंत आणि सरकारी अधिकार्याना दण्डित करून प्रजेच कल्याण करतो". पुतळी हसली, विक्रम तू भोळा आहेस. "राजाने कधी वाईट पाहू नये" . मंत्री कितीही 'आदर्श स्पेक्ट्रुम' घोटाळे करोत तुझी नजर तिथे पड़ता कामा नये. या पायरीवर पाय ठेवण्याआधी तुला आपले डोळे झाकावे लागतील.   विक्रमादित्याने आपल्या डोळ्यांवर पट्टी बांधली व पायरी वर पाय ठेवला.
आता तो दुसर्या पायरी वर पाय ठेवणार, दुसरी  पुतळी त्याचा समोर प्रगट झाली तिचे दोन्ही कान झाकलेले होते.   ती विक्रमाला म्हणाली : विक्रमा "राजाने कधी वाईट ऐकू नये". जर कुणी म्हणत असेल, शेतकरी भुकेने आत्महत्या करीत आहे, राज्यात रोगराई पसरलेली आहे, राशनचे धान्य काळया बाजारात विकल्या जाते, सरकारी कर्मचारी रिश्वत घेतल्या शिवाय कोणाचेही काम करीत नाही, ईत्यादी गोष्टी ऐकताना आपले कान झाकले पाहिजे म्हणजे अश्या वाईट बातम्या ऐकू येणार नाही. आपले कर्मचारी ईमानदार आहेत, प्रजा खुशाल आहे,   'कॉमनवेल्थ' सफल झाले, अश्या चांगल्या बातम्या फक्त ऐकाव्या. विक्रमादित्य म्हणाला, पुतळी तुझी ही अट मला मान्य आहे. त्याने आपले कान झाकले आणि दुसर्या पायरीवर पाय ठेवला.
आता सिंहासनावर बसण्यासाठी आता तिसर्या पायरीवर पाय ठेवणार, तेवढ्यात तीसरी पुतळी त्याचा समोर प्रगट झाली. तिच्या ओठांवर बोट ठेवलेले होते. ती म्हणाली विक्रमा "राजाने कधी वाईट बोलू नये"   मंत्री प्रजेचे कल्याण सोडून स्वत:च्या कल्याण्यात गुंतले असले आणि तुमचे कुठलेही आदेश मान्य करीत नसले तरीही कोणासही रागवू नये, सर्वकाही 'राज्यलक्ष्मीवर' सोडून द्यावे व स्वत: शांत रहावे. विक्रमादित्य म्हणाला पुतळी तुझी ही अट सुद्धा मी आनंदाने मान्य करतो. असे म्हणत विक्रमादित्य सिंहासनावर बसणार, तेवढ्यात सिंहासनातून चौथी व शेवटची  पुतळी प्रगट झाली. ती म्हणाली विक्रमा, डोळे बंद असेल, कान झाकलेले असेल तरीही आत्म्याची आवाज माणसाला बैचैन करते. जो राजा न्याय मार्गावर चालण्याचा प्रयत्न करतो तो व राजा हरिश्चंद्रा प्रमाणे सत्ता गमावतो. विक्रमा आपली आत्मा मला देऊन टाक आणि खुशाल सिंहासनावर बैस. सिंहासनावर बसण्यास उत्सुक विक्रमाने लगेच आपली आत्मा तिच्या स्वाधीन केली.   विक्रमादित्य सिंहासनावर बसला, त्याचा नावाचा जयघोष सुरु झाला. स्वर्गीय मधुर संगीताचा आनंद घेत विक्रमादित्याने डोळे मिटले. त्याला दिसू लागली - हिरवीगार शेती, प्रसन्न शेतकरी, स्वस्थ आणि खुशहाल प्रजा, सर्वत्र आनंदी-आनंद - संगीताचा तालावर ताल देत तो गुणगुणु लागला - आनंदी आनंद गड़े, इकडे तिकडे चोहुकडे .... अशा रितीने राज्यलक्ष्मीच्या कृपेने राजा विक्रमादित्याने अनंत काळापर्यंत राज्य केले.

शेतकऱ्याची आत्महत्या

2011-06-13T07:21:00.000-07:00

शेतकऱ्याने आत्महत्या केली

सरकार दफ्तरात तो
एक 'आंकड़ा' झाला.

विरोधी पक्ष नेत्यांसाठी तो
विधानसभेत 'गोंधळाचा' विषय झाला.

मुख्यमंत्र्यांसाठी तो
मुआवजेची 'घोषणा' झाला.

वृतपत्र - वाहिनीं साठी तो
एक 'ज्वलंत समस्या' झाला.

माझा सारख्या कवींसाठी तो
कवितेचा 'कच्चामाल' झाला.

पण त्या बळीराजासाठी
एक अश्रु
कुणी ही नाही गाळला.

Check out काळी लक्ष्मी - मराठीसृष्टी (Marathisrushti) : वैचारिक लेखन

2011-06-09T06:57:00.001-07:00

Check out काळी लक्ष्मी - मराठीसृष्टी (Marathisrushti) : वैचारिक लेखन

विक्रमादित्य आणि न्याय देवता/ ऐकलेली कहाणी

2011-05-21T23:23:00.000-07:00

आज आपल्या देशात भ्रष्टाचार माजलेला आहे. राज्यकर्ते पैश्यामागे धावताना दिसत आहे. प्रजेला न्याय मिळत नाही. त्या मुळे देशात अराजकता माजते आहे. प्रजा संभ्रमात आहे की कुणास वोट द्यावे, प्रत्येक झाडावर कावळाच बसलेला आहे. पण आजही न्याय पथावर चालणारे लोक आहेत. न्यायाचा बाजूनी लढनार्यास समर्थन देण ही काळाची गरज आहे. लहानपणी ऐकलेली विक्रमादित्याची कहाणी आठवली. आज आपल्याला विक्रमादित्या सारखा राजा पाहिजे.

एके काळी विक्रमादित्य नावाचा राजा अवंती नगरीवर राज्य करीत होता. आपल्या न्यायसाठी तो तिन्ही लोकात प्रसिद्ध होता. एके दिवशी रात्रीच्या वेळी नेहमीप्रमाणे वेश पालटून, राजा विक्रमादित्य आपल्या प्रजेचा हालचाल पाह्यला राजमहालातून बाहेर पडला. मध्यरात्रीच्या वेळी अवंती नगरीच्या वेशीवर त्याला तीन सुंदर स्त्रिया नगरी बाहेर जाताना दिसल्या. नगरी कडे पाहत त्या सारख्या रडत होत्या. विक्रमादियाला प्रश्न पडला - मध्यरात्रीची वेळ तीन सुंदर स्त्रिया नगराच्या वेशीवर अश्या का रडतात आहे? विक्रमाने त्या स्त्रियांना विचारले - बायानो तुम्ही कोण आहात? तुम्हाला भीती नाही वाटत का? अशा मध्यरात्रीच्या वेळी तुम्ही कुठे निघाला आणि तुम्ही अश्या रडतात का? त्यातली एक स्त्री म्हणाली - विक्रमा- पुष्कळवर्षापर्यंत आम्ही या नगरीत निवास केला. पण नियतीच्या नियमामुळे आम्हाला ही नगरी सोडावी लागते आहे. नगरी सोडताना होणार्या दु:खा मुळे आम्हाला रडू येत आहे. मी या नगरीची श्रीलक्ष्मी आहे, दुसरी विद्येची देवता आहे आणि तिसरी न्याय देवता आहे. विक्रमादित्याने विचारले - महाकाल साक्षी आहे मी प्रजेच्या भल्या शिवाय कधी दुसरा कुठलाही विचार चुकुनही केला नाही. माझ्या हातून काय

गुन्हा घडला की तुम्ही ही नगरी सोडून जात आहात. श्रीलक्ष्मी म्हणाली राजा- नियती पुढे आम्ही विवश आहोत. पण तू आम्हाला बाहेर जाताना बघितले आहे. तू विनंती केली तर आमच्या पैकी कुणी एक इथेच वास्तव्य करेल. अन्य दोन्ही नगरी सोडून जातील.

राजा विक्रमाने विचार केला. श्रीलक्ष्मी गेली तरी चालेल. गरिबीतही लोक आनंदाने राहतात. विद्या विना ही प्रजा जगू शकते. पण न्यायाविना राज्यात अराजकता माजेल. अवंती नगरी उद्वस्त होईल. राजा विनम्रतेने श्रीलक्ष्मीस म्हणाला - न्याय देवता नगरीत राहावी ही विनंती आहे. बाकी तुम्ही दोघी जाऊ शकतात. श्रीलक्ष्मी म्हणाली - राजा आम्ही तुझी परीक्षा घेत होतो. तू त्यात उतीर्ण झाला. ज्या राज्यात न्याय असेल तिथे लक्ष्मी आणि सरस्वतीला निवास हा करावाच लागतो. जो पर्यंत तू अवंतीचा राजा आहे आम्ही तिघीही या नगरीतच निवास करणार. तुझे कल्याण असो -असे म्हणत त्या तिघी अदृश्य झाल्या. राजा विक्रमादित्याचा न्यायपूर्ण शासनामुळे अवंतीनगरी त्या काळी तिन्ही लोकात प्रसिद्ध झाली.

http://www.marathisrushti.com/?article=11756

रिश्वत द्यावी लागणारच आहे तर मग आनंदानी द्या.

2011-05-13T21:05:00.000-07:00

सदोबा हा सामान्य माणूस, कधीही कुणाला त्रास न देणारा. रहस्य, रोमांच विरहित - एका रेषेत चालणार सरळ-सीध आयुष्य. वडील गेल्यावर संसाराचा गाडा त्याचा खांद्यावर आला. वडिलांच्या मृत्यु प्रमाण पत्रासाठी सदोबाला पहिल्यांदा रिश्वत जुडी अर्पण करावी लागली. हळूहळू सदोबाला प्रत्येक कार्यासाठी रिश्वत ही द्यावीच लागले हे कळल. सदोबा कसलीही चिडचिड व कटकट न करता रिश्वत जुडी आनंदाने वाहायचे. सदोबांच प्रामाणिक मत होते - रिश्वत द्यावी लागणारच आहे तर मग आनंदानी द्या. त्या मुळे रिश्वत देवी प्रसन्न होते व कार्य सिद्ध होते. कुठल्या देवतेच्या चरणी किती रिश्वत दिल्याने कार्यसिद्ध होते- हे सदोबानी आपल्या अनुभवाने लवकरच आत्मसात केले.

त्यांची बायको प्रसूत झाली, प्रसूतिगृहातून रडण्याचा आवाज ऐकू आला. दाई बाहेर आली - आनंदाने घोषणा केली, साहेब मुलगा झाला आहे. सदोबानी शंभराची एक नोट तिच्या हातात ठेवली आणि मुलाला पाह्यला आत गेले. त्याच क्षणापासून पोरासाठी त्यांनी रिश्वत देवीची आराधना सुरु झाली. मुलाच जन्म प्रमाण पत्र असो किंवा राशन कार्ड मध्ये नावाची नोंदणी सदोबानी आनंदानी रिश्वतजुडी रिश्वत देवीला अर्पण केली. डोनेशनरुपी रिश्वतजुडी अर्पणकरून मुलाला चांगल्या शाळेत आणि नंतर चांगल्या कालेजात प्रवेश मिळवून दिला. वेळ प्रसंगी स्वत:च्या सर्व इच्छा मारून व कर्ज घेऊन सुद्धा सदोबानी रिश्वत देवीला प्रसन्न केले. शेवटी वर्षभराच्या पगारा इतकी रिश्वत जुडी वाहून आपल्या मुलाला सरकारी नौकरीत रुजू केले.

मुलाचे लग्न करताना आतापर्यंत वाहलेल्या रिश्वत जुड्यांचा हिशेब त्यांनी केला व व्याजासकट भरपूर हुंडा घेऊन आपल्या मुलाचे लग्न केले. त्या वेळी रिश्वत देवीच्या चरणी वाहलेली जुडी सार्थकी लागल्याचा आनंद सादोबाना झाला. एके दिवशी सदोबांच्या छातीत कळ उ ठली. आपला शेवट जवळ आला हे त्यांना कळल. स्वर्गात जाण्यासाठी कदाचित चित्रगुप्तालाही रिश्वत जुडी वाहावी लागेल असे त्यांना वाटले. त्यांनी पोराला हाक मारली व आपली शेवटची इच्छा व्यक्त केली. मुलानेही त्यांचा इच्छेचा सम्मान करत त्यांचा चित्तेवर शंभर-शंभरच्या अकरा नोटा ठेवल्या.

अखेर सदोबा चित्रगुप्ताच्या दरबारी पोहचले. चित्रगुप्ताने सदोबाला विचारले तुला कुठे पाठवू- स्वर्गात की नरकात ? सदोबाने चित्रगुप्ताला साक्षात दंडवत केला व बरोबर आणलेल्या नोटांची जुडी चित्रगुप्ताच्या चरणी अर्पण केली व म्हणाला - आपण जे कराल ते योग्यच, फक्त एकच विनंती - पुन्हा भारतभूमीवर पाठवू नका, रिश्वत देवीची पूजा करत करत मी थकून गेलो आहे. चित्रगुप्त मिस्कीलपणे हसत म्हणाला - सदोबा तू पृथ्वीवर कधी हीकुणाला कष्ट दिले नाही, त्यामुळे मी तुला नरकात पाठवू शकत नाही. रिश्वत देऊन मला विकत घेऊ पाहत होता. तू विसरलाच ही भारतभूमी नाही चित्रगुप्ताचे न्यायालय आहे. तुझ्या या अपराधामुळे तुला स्वर्गात ही पाठविता येत नाही. तुला फक्त एकच शिक्षा - सदोबांच्या डोळ्यासमोर अंधारी आली. अचानक एक बायकी आवाज त्यांना ऐकू आला - साहेब मुलगा झाला आहे ! सदोबाला कळून चुकल आपल्या नशिबी पुन्हा रिश्वत जुडी वहाण आल ! नशिबाला दोष देत सदोबानी टाS Sहो फोडला.

http://www.marathisrushti.com/?article=11745

प्रेम म्हणजे काय ? /प्रेम करण्या पूर्वी किंवा प्रेमात पडलेल्यानी, हा लेख अवश्य वाचावा. आपली प्रतिक्रिया अवश्य कळवा.

2011-05-10T07:00:00.000-07:00

खुसरो रैन सुहाग की जागी पी के संग,
तन मेरो मन पिऊ को दोउ भए इक रंग.

लैला मजनूच्या प्रेमाच्या गोष्टी ऐकल्या होत्या. मजनूच्या पाठीवर पडणार्या कोड्यांचे व्रण लैलाच्या पाठीवर उमटायचे. कारण शरीराने अलग-अलग असले तरी त्यांचे ह्रदय एक होते. लैला मजनूच प्रेम हे खरं प्रेम होत. आजच्या तरुण पीढ़ीच्या प्रेमाच्या कल्पना काय?

तो स्मार्ट - ती सुन्दर, त्याला ती आवडली आणि तिलाही तो आवडला. त्यानी एकत्र सिनेमा पाहिला, एकमेकांच्या गळ्यात हात घालून फिरले आणि बहरलेल्या यौवनाचा आनंद घेतला. त्याना वाटले ते प्रेमात पडले. त्यानी प्रेम विवाह केला. एकत्र एकाच घरात राहण सुरु झाल. एकमेकांच्या आवडी-निवडी वादाचे विषय होऊ लागले. शुल्लक गोष्टींवरून भांडणे सुरु झाले. दोघांचाही अहंकार मोठा होता. परिणाम -

" देहाचा आकर्षणाने दोघ जवळ आले
प्रेमा अभावी ते शीघ्र डायवोर्सि झाले"

'ती' - मी प्रेमात आंधळी झाली होती, 'तो' -मी मूर्ख होतो म्हणून हिच्या प्रेमात पडलो. पडनारच! कारण याना प्रेमाचा अर्थ कळलेला नव्हता.

काहींची प्रेमाची गाड़ी विवाहा पर्यंत ही पोहचत नाही. कारण देहाचे आकर्षण क्षणभंगुर असते व ते संपल्यावर प्रेम ही संपते. तो किंवा ती कोणी तरी एक प्रेमभंगाला कारणीभूत ठरतो. आपण वर्तमानपत्रांत रोज वाचतो प्रेमभंग झाल्याने कोणी आत्महत्या करतो तर कोणी खून सुद्धा. कारण यानाही प्रेमाचा अर्थ कळलेला नसतो.

काही आपापला स्वार्थ सिद्ध करण्यासाठी प्रेमाचा देखावा करतात. मी ही डॉक्टर -ती ही डॉक्टर, आपण एकत्र आलो तर चैनित आयुष्य जाईल. किंवा दोघही नौकरी करणारे - स्वार्थ मनात ठेउन प्रेम करतात. याला काय म्हणायच -

स्वार्थापोटी केलेल प्रेम भंग पावणारच. मग घटस्फोट हा होणारच यात आश्चर्य नाही. कारण यानाही प्रेमाचा अर्थ कळलेला नाही.

मग प्रेम म्हणजे काय?

आपल्या सोंदार्याचा अभिमान बाळगून पर्वतराज हिमालयाची कन्या पार्वती कामदेवाच्या मदतीने शंकराचे प्रेम जिंकायला निघाली. परिणाम काय झाला - शंकराने आपले तीसरे नेत्र उघडले व कामदेव भस्म झाला. पार्वतीला आपली चूक कळली. तिने तपस्येचा मार्ग धरला. आपला अहंकार, अभिमान इत्यादि तपस्येच्या अग्नित भस्म केले. अखेर शंकर प्रसन्न झाले. पार्वतीलाही प्रेमाचा अर्थ कळला. आपण पहातोच, वसंतात बहरलेल्या कच्च्या कैरीला ही ग्रीष्माच्या उन्हात तपावे लागते, मगच रसाळ-मधुर असा आम्बा आपल्याला खायला मिळतो. आपल्या मनातिल विकाराना अग्नित भस्म केल्या शिवाय प्रेमाचा अर्थ कळणे अशक्य म्हणूनच एका उर्दू शायरने प्रेमाबद्धल म्हंटले आहे "इक आग का दरिया है तैर के जाना है" आणि आगीचा दरिया पार करण्यासाठी डोळे उघडे असायला पाहिजे. आंधळ्या माणसाचे हे काम नव्हे.
एकदा शेजारच्या एका आजीला विचारले -तुम्ही कधी प्रेम केले आहे का? पेमाचा अर्थ काय? आजी म्हणाली प्रेमाच तर सोडा त्या काळी लग्नाआधी मुलाला मुलगी दाखविण्याची पद्धत ही नव्हती. बायको म्हणजे - आईच्या मदतीला घरकामासाठी आणलेली हक्काची बाई. ती आपल्याला देह सुख ही देते व घराला वारस ही. त्या काळी बायकाना कष्ट हे करावे लगायचेच. कधी - कधी मार ही खायला मिळायचा. आपले माहेरचे अस्तित्व विसरून नवर्या साठीच आपल आयुष्य आहे हे मनात ठरवून सासरी संसार सुरु केला. काही वर्षात चित्र बदलले. एका दुसर्याची सवय लागली. त्यांच्या मनात जिव्हाळा निर्माण झाला. माझ्यासाठी त्यानी आपला स्वभाव ही बदलला. माझ्या आवडी -निवडीकड़े ते जातीने लक्ष देऊ लागले. मला काय हवे त्याना न सांगताच समजू लागले होते. आज एका दुसर्याच्या मनात काय आहे हे न बोलताच आम्ही समजू शकतो . आताही त्यांच्या मनात काय विचार चालला आहे, हे मी सांगू शकते. त्यागाशिवाय प्रेम सम्पादित करता येत नाही हेच खरं. संसाराचे चटके बसल्या शिवाय प्रेमाचा अर्थ कळने अशक्यच. आजीचे बोलणे मला पटले. आजीने खरोखरच तपस्या केली होती म्हणून तिला प्रेमाचा अर्थ कळला होता. असे प्रेम पाहूनच अमीर खुसरो ने म्हंटले आहे-

खुसरो रैन सुहाग की जागी पी के संग,
तन मेरो मन पिऊ को दोउ भए इक रंग.

शरीराने अलग-अलग असले तरी प्रेम रंगात भिजुन दोघांचे ह्रदय एक झाले होते. कारण प्रेमात द्वैत नाही. सूफी संतांच्या मते लौकिक प्रेम ही अलौकिक प्रेमाची पायरी आहे. कारण ज्याच्या हृदयात प्रेम आहे तोच ईश्वराला प्राप्त करू शकतो.

याचा अर्थ लग्ना आधी प्रेम नाही केले पाहिजे असा नाही. प्रेम अवश्य करा, पण आपण प्रेमात पड़त आहो असे वाटत असेल तर आपले डोळे उघडा - स्वत:लाच प्रश्न विचारा- हे देहाचे आकर्षण तर नाही ना? यात आपला स्वार्थ तर नाही ना? कुठल्याही परिस्थितीत आपण त्याचा/ तिचा साथ देऊ शकतो का? त्याच्या/ तिच्या साठी आपण आपल्या सर्वस्वाचा अर्थात आपला अहंकार, अभिमान इत्यादींचा त्याग करू शकतो का? याचे उत्तर होय असेल तरच पुढे पाऊल उचला. अन्यथा प्रेमात पड़नारच. खर्या प्रेमाच्या प्राप्ति साठी तपस्या ही करावीच लागते. दोघाना शरीराने आणि मनानी एक व्हावे लागते. तेंव्हाच प्रेमाची प्राप्ति होते, म्हणूनच कवीरदासानी म्हंटले आहे -

                                जब मै था तब हरि नाही, जब हरि है मै नाही,
                                 प्रेम गली अति सांकरी, ज्यामे दो न समाई.
                                                      ******* (प्रेम करण्या पूर्वी किंवा प्रेमात पडलेल्यानी, हा लेख अवश्य वाचावा. आपली प्रतिक्रिया अवश्य कळवा).

दोन क्षणिका / कागदी घोडे /शहर हिरवे गार

2011-05-07T06:11:00.000-07:00

दोन क्षणिका / कागदी घोडे

कागदी घोडे
सरपट दौडले.
लालफितीत जखडलेले
फाईली भोवतीच फिरले.

शहर हिरवे गार

रस्त्यांवरच्या झाडांची
इथे कत्तल होते रोज.
तरीही म्हणती राजे
शहर अमुचे हिरवेगार.

ययाति-- ययातिच्या मनातिल द्वंद्व

2011-04-18T08:17:00.000-07:00

भोग आणि लालसा मनुष्याला कुठे घेऊन जाईल- अतृप्त मनुज - का चालला आहे विनाशाचा मार्ग वरमार्गावर - ययातिच्या मनातिल द्वंद्व

क्षमा, दया आणि सहिष्णुता
आहेत मानवतेची भूषणं
आहे त्यागसहित भोगच
मानव जीवनाची सार्थकता हे जाण.
इति ऋषि वचन.

पाहुनी चिरकुमारी
अक्षय अखंडित वसुन्धरेला
विसरून गेला
ययाति ऋषि वचनाला. म्हणाला,
"क्षमा आणि दया
आहे दुर्बलांचे वचन
वसुंधरा आहे वीरभोग्या दुर्बलांना नाही इथे
अधिकार जगण्याचा."

पायदळी तुडवलं त्यानी
शुद्रतम जीवनं
मोठी होती बनली तीही
मृगया मनोरंजनाची साधनं.

राक्षसी अट्टाहास करीत
विक्षिप्त बलात्कारी मनुष्य
तुटुन पडला धरतीवरी
टर्र फाडली की तो त्यानी
वसुधेची वसने पूरी.

धरतीच्या कोमल ह्रुदयातही
खोल रुतवले अपुले राक्षसी दात
सर्वत्र पसरल्या घावांतून
विषाक्त वायु पसरु लागला
प्राण त्यात ययातिचाही
कासाविस मग झाला.

स्वर्गस्थ देव ओरडले
"धरणीशी बांधली आहे
तुझ्या जीवनाची गाठ
त्यागून भोगाचा वसा
वाचव आपल्या धरणीला".

बघुन धरतीची दशा
करू लागला ययाति विचार
की शोधली पाहिजे आता
अंतरिक्षात दूसरी धरा कुठे तरी दूर.
किंवा
आपल्या शक्तिने देवताना करेन च्युत
मग भोगू शकेन स्वर्णिम स्वर्गातुन
अप्सरांना नित-नवीन.कदाचित!अक्षय अमृताचे पात्रच
भागवू शकेल माझी तहान.

काळातच दडलेलं आहे
भाग्य मनुष्य पुत्राचं
त्यजुन नीच भोग मार्ग
धरेल का ययाति
त्याग-तपस्येचा मार्ग?

की हरवून जाईल
मनुष्य पुत्र
अंतरिक्षाच्या असीम
अंधारात?

सध्या तरी ययाति
किं कर्तव्यमूढ़.
विचारात.

नाव ,विवाद आणि पैसा / गणितीय समीकरण

2011-04-06T06:29:00.000-07:00

आजच्या माहिती युगात नावाला अत्यंत महत्व आहे. डोक्याला लावणाऱ्या तेला पासून ते पायातले जोडे नावामुळेच विकले जातात. आज प्रत्येक नाव एक ब्रांड आहे आणि त्याची एक विशिष्ट कीमत आहे. एका रामायणातला प्रसंग आहे, वानरांनी 'राम' नाव लिहलेले दगड समुद्रात फेकले, ते पाण्यावर तरंगू लागले. भगवंतांनी ही एक दगड समुद्रात टाकला. पण तो दगड पाण्यावर तरंगला नाही. सर्वाना आश्चर्य वाटले. दगड भगवंतानी टाकला असला तरी त्या दगडावर 'राम' लिहिलेले नव्हते म्हणून तो बुडाला. अशी नावाची महिमा आहे. नावाला मिळणार्या किमतीसाठी नेता असो अथवा कलाकार सतत धडपडत असतो. आज जर शेक्सपिअर हयात असता तर ' नावात काय आहे' अस म्हंटल नसत. समर्थांनी म्हंटले आहे " व्याप आटोप करिती. धके-चपेटे सोसती. तेणे प्राणी सदेव होती. देखत देखता. पण या साठी वेळ फार लागतो. खडतर तपस्या करावी लागते. तेंव्हाच कोणी 'तेंडूलकर' किंवा लता मंगेशकर बनतो.

पण नाव कमविण्याचा एक सोपी मार्ग पण आहे. एका शायरने म्हंटले आहे " बदनाम होंगे तो क्या नाम न होगा". आज चित्रकार म्हंटल की डोळ्या समोर कुर्ता-पजामा घातलेला दाढीवाला म्हातारा अर्थात फिदा हुसैन डोळ्या समोर पटकन येतो. हुसैन साहेबाना नाव कमविण्याचा सोपा मार्ग सापडला होता. ते सतत विवादात राहतात, कित्येक खटले त्यांचा विरुद्ध सुरूच असतात. पण त्याचं नाव प्रचार माध्यमात या ना त्या कारणाने सदैव झळकत राहते. या मुळे त्यांचा नावाची मार्केट वेल्यू सतत वाढत राहते. आज कला जगतात हुसैन एक प्रसिद्ध 'ब्रांड नेम' आहे. सुंदर चित्रा खाली जर 'नाव' नसेल तर ते कुणीही विकत घेणार नाही. पण चार आडव्या-तिरप्या रेषा काढलेल्या चित्रा खाली जर 'हुसैन' हे नाव असेल तर तथाकथित कला प्रेमी लाखो रुपये खर्च करून ते चित्र विकत घेतात. कारण नावाला कीमत आहे कलाकृतीला नाही. राखी सावंत आणि मिकाचे चुम्बनही प्रचार माध्यमातून फार गाजले होते. राखी सावंतचे ही 'नाव' झाले आणि मिकाचेही. आता दोघ भरपूर पैसे कमवितात आहे.

नाव, विवाद आणि पैसा हे समीकरण गणिताच्या भाषेत आपण सहज मांडू शकतो.

नाव + विवाद = प्रसिद्धी (नावाची मार्केट वेल्यू )
प्रसिद्धी = पैसा
प्रसिद्धी + विवाद = अधिक प्रसिद्धी + अधिक पैसा ....
पूनम पांडे नावाच्या मॉडेलला काही दिवसांपूर्वी कुणीही ओळखत नव्हत. पण खेळाडूंसाठी 'विवस्त्र' होण्याची तिच्या नुसत्या विधानाने तिचे नाव प्रचारमाध्यमातून शंभर कोटी लोकां पर्यंत पोहचल. साहजिकच आहे काही वकीलही नावासाठी तिच्या विरुद्ध खटले कायम करतीलच. अर्थात विवाद हा निर्माण होणारच आणि भविष्यातही तिचे नाव प्रचार माध्यमात झळकत राहणारच. अशाने तिची मार्केट वेल्यू ही वाढेलच. प्रसिद्धी आणि पैसा कमविण्याचा सोपी मार्ग तिला कळला आहे हे निश्चित.

प्रेम द्रव्य

2011-03-28T07:57:00.000-07:00

आयुष्यभर त्याने
प्रेमाचा शोध घेतला,
तरीही तो कोरडाच राहीला.

वर्तुळाचे दुसरे टोक
सापडले आहे का कधी कुणाला?

मोह-माया व वासनेच्या भोवऱ्यातच
दडलेला आहे,
प्रेमाचा अथांग महासागर.

गरज आहे फक्त
अहंकाराने ग्रासलेल्या हृदयांतील
बंद कपाटे उघडण्याची.

प्रेमाच्या उजेडात दिसेल
जल-थल-नभ व
संपूर्ण चराचर सृष्टीत
व्याप्त आहे फक्त
एकच प्रेम दृव्य.

सांसद आणि नोट

2011-03-25T08:38:00.000-07:00

आपल्या लोकतंत्राची विडम्बना- अखेर 'नोट' हीच विजेता ठरते.

संसदेतल्य़ा भिंतीही
देतात ग्वाही.
'नोट' देऊन सांसद बनतो
'नोट' खाऊन सांसद जगतो.

बंद दरवाजा / मराठी कविता

2011-03-22T07:52:00.000-07:00

दिल्ली, मुंबई सारखे महानगर, स्वत:चा विचार करणारे स्वार्थी जीव मग प्रेमाचा वसंत कसा बहरेल कारण हृदयाचे कपाट फ्लेटचा दरवाजा सारखे सदैव बंद असतात.

कॉंक्रीटचे जंगल आहे
कागदी मुखौटे आहे.

टेबलवर सजलेला
एक उदास कैक्टस आहे.

स्वार्थी संबंधाना

बाभळीचे काटे आहे.

प्रेमाचा वसंत इथे

कधीच 'बहरत' नाही.

फ्लैटचा दरवाजा
सदैव बंद असतो.

मराठी बाणा/ मोडेल पण वाकणार नाही/ कसे???

2011-03-19T02:54:00.000-07:00

( कुणाची ही भावना दुःखविण्याचा हेतु नाही)

देवतेचे दर्शनास ते दिल्ली दरबारात आले. सहज विषय निघाला. दरबारात मुजरा करावा लागतो ही रीत. पण मुजरा करण्या साठी पाठीचा कणा मोडावा लागतो व मान ही झुकवावी लागते. शिवाजी महाराज मुग़ल दरबारात आले होते. त्यानी बादशाहास मुजरा केला नाही. बादशाह समोर ही त्यांची मान ताठ होती व पाठीचा कणा सरळ होता. मान झुकवण्या एवजी त्यानी कारावास पत्करला. ते म्हणाले, आम्ही ही त्यांचेच वंशज ! स्वाभिमानी! खरे मराठा! मोडेन पण वाकणार नाही हाच आमचा बाणा ??? आम्ही ही मुजरा करत नाही. त्यांचे विचार ऐकून मला आश्चर्य वाटले व आनंद ही झाला आपले नेते आज ही स्वाभिमानी व मोडेन पण वाकणार नाही या बाण्याचे आहेत पाहून . बिना मुजरा करता हे देवतास कसे प्रसन्न करतात, हे बघण्याची उत्सुकता मनात जागृत झाली.

तेवढ्यात देवतेचे पदार्पण झाले. आपल्या मराठी नेत्याने साक्षात् दंडवत प्रणाम केला. त्यांची नाक जमिनीला घासल्या जात होती. पण एक गोष्ट नक्की खरी होती. त्या ही अवस्थेत त्यांचा पाठीचा कणा सरळ होता व मान ही ताठ होती. खरा मराठी बाणा तो हाच का ????

कविता (२) कविता बेदाणे

2011-03-19T02:08:00.000-07:00

खरंच! कविता मला समजत नाही
कविता मला उमगत नाही.

कविता बेदाणे, आमच्या कॉलेजात होती
जेव्हां ती हसायची, तिच्या गालात पडायची खळी
आणि माझ्या हृदयात चीर पडायची.
माझ्या कवितेला द्यायची सदा 'दाद' ती
मला वाटायची प्रेमाची 'साद' ती.

न जाणे देवा! काय पाहिले तिने
मराठीच्या टकल्या प्रोफेसर मधे
जाऊन पडली त्याचा मिठीत ती.

त्याना 'कविता' समजली होती
मला मात्र कळली नव्हती.
की होतो 'कवितेसाठी'
फक्त टाइमपास मी.

म्हणून म्हणतो मित्रानो!
खरंच! कविता मला समजत नाही
कविता मला उमगत नाही.

कवितेचा कीड़ा/ डोक्यात शिरल्यावर काय होते ते

2011-03-19T01:47:00.000-07:00

(माझी पहिली कविता - स्वत:चा खरा अनुभव)

कवितेचा कीड़ा जेंव्हा डोक्यात शिरतो
करितो यमकांची जुळवा-जुळवी
ताबा तोंडाचा घेतो फिरतो सैरभैर तो.
कानात बोळे घालुनी
भयक्रांत बायको वावरते घरी
पोरे ही म्हणती पपा
होतो अभ्यासाचा हर्जा.

हातात चोपड़ी पाहुनी
मित्रही पळती दूर किती
पाहुण्याची लाट आटली
निस्तब्ध शांती घरी पसरली.

आता रात्रीच्या एकांती बैसुनी
माझी मीच ऐकतो कविता.

आप्त ही म्हणती 'वैनी'
गेले हो पार कामातुनी आता.
दाखवाहो 'ह्याना' आता वेड्यांच्या इस्पिताळी
वाया गेला 'माणूस' कामाचा लागून कवितेच्या नादी.